โดนัลด์ ทรัมป์ อิหร่าน และข้อจำกัดของ “สันติภาพผ่านพลังอำนาจ”
ในโลกที่ระเบียบระหว่างประเทศกำลังสั่นคลอนจากการแข่งขันของรัฐมหาอำนาจและผู้เล่นแนวแก้ไขระเบียบเดิม นโยบายของโดนัลด์ ทรัมป์ต่ออิหร่านได้กลายเป็นหนึ่งในกรณีศึกษาที่ชัดเจนที่สุดของแนวคิด “peace through strength” หรือ “สันติภาพผ่านพลังอำนาจ” ทรัมป์ไม่ได้มองอิหร่านเป็นเพียงคู่เจรจาที่ต้องถูกดึงเข้าสู่กติกาเดิม แต่เป็นรัฐที่ใช้ช่องว่างของระบบระหว่างประเทศ สงครามตัวแทน เครือข่ายกึ่งทหาร และการต่อรองเชิงนิวเคลียร์เพื่อขยายอิทธิพลของตนในตะวันออกกลาง
ด้วยเหตุนี้ นโยบายของเขาจึงไม่ได้วางอยู่บนฐานของ engagement แบบเสรีนิยมดั้งเดิม หากแต่อาศัยการบีบคั้นทางเศรษฐกิจ การส่งสัญญาณทางทหารอย่างเฉพาะเจาะจง และการจัดระเบียบพันธมิตรระดับภูมิภาคใหม่ เพื่อยับยั้ง เตหะราน ทั้งในเชิงรัฐศาสตร์และเชิงจิตวิทยายุทธศาสตร์
จากข้อตกลงนิวเคลียร์สู่สงครามทางเศรษฐกิจ
การถอนตัวออกจากข้อตกลง JCPOA ไม่ได้เป็นเพียงการฉีกข้อตกลงเก่า หากแต่เป็นการเปลี่ยนกระบวนทัศน์ในการนิยามคำว่า “อำนาจต่อรอง” ฝ่ายที่สนับสนุนข้อตกลงเดิมเชื่อว่าการผูกอิหร่านเข้ากับกติกาพหุภาคีจะช่วยจำกัดพฤติกรรมระยะยาว แต่ทรัมป์เห็นว่าข้อตกลงนั้นซื้อเวลาให้อิหร่านมากกว่าจำกัดมันอย่างแท้จริง เพราะไม่ได้แตะโครงการขีปนาวุธ เครือข่ายพร็อกซี หรือสถาปัตยกรรมอำนาจของกองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติอิสลาม
แคมเปญ “Maximum Pressure” ที่ตามมาจึงมีเป้าหมายชัดเจน: ตัดเส้นเลือดใหญ่ทางการเงินของระบอบ ทั้งภาคน้ำมัน ธนาคาร การขนส่ง และเครือข่ายธุรกรรมที่เชื่อมอิหร่านเข้ากับเศรษฐกิจโลก ในเชิงมหภาค ผลกระทบนั้นเห็นได้ชัด ค่าเงินอ่อนตัว การส่งออกน้ำมันหดตัว และแรงกดดันภายในประเทศเพิ่มสูงขึ้น
แต่เครื่องมือประเภทนี้แทบไม่เคยทำงานในสุญญากาศ มาตรการคว่ำบาตรไม่ได้เพียงลงโทษรัฐเป้าหมาย หากยังเปลี่ยนแรงจูงใจภายในของสังคมการเมืองนั้นด้วย ในกรณีของอิหร่าน ความบีบคั้นทางเศรษฐกิจไม่ได้ทำให้ระบอบยอมจำนนอย่างตรงไปตรงมา กลับกัน มันเปิดพื้นที่ให้กลุ่มแข็งกร้าวอ้างความชอบธรรมในการต้านตะวันตก ขณะที่การปรับตัวแบบเงา—ผ่านเครือข่ายลักลอบค้า กองเรือเงา และความสัมพันธ์กับจีนหรือผู้เล่นอื่น—ช่วยให้ระบอบยังคงหายใจต่อได้
Abraham Accords กับการจัดระเบียบภูมิภาคใหม่
ผลงานที่ยั่งยืนที่สุดของแนวทางนี้อาจไม่ได้อยู่ในอิหร่านโดยตรง แต่อยู่ในภูมิทัศน์ของตะวันออกกลางรอบอิหร่านมากกว่า Abraham Accords เป็นจุดเปลี่ยนที่สำคัญ เพราะมันสะท้อนว่ารัฐอาหรับบางส่วนและอิสราเอลเริ่มมองภัยคุกคามร่วมกันอย่างเปิดเผยมากขึ้น และพร้อมสร้างสถาปัตยกรรมความร่วมมือด้านความมั่นคง เศรษฐกิจ และเทคโนโลยีโดยไม่รอให้ปัญหาปาเลสไตน์ได้รับการคลี่คลายก่อน
ในความหมายนี้ Accords ไม่ได้เป็น “สันติภาพ” แบบคลาสสิกที่เกิดจากการสมานรอยแผลเก่า หากเป็นการจัดตำแหน่งผลประโยชน์ใหม่ภายใต้เงาภัยคุกคามเดียวกัน นั่นคืออิทธิพลขยายตัวของอิหร่าน จึงอาจกล่าวได้ว่า ทรัมป์ไม่ได้แก้ความขัดแย้งดั้งเดิมของภูมิภาค แต่ช่วยเขียนสมการใหม่ของดุลอำนาจขึ้นมาแทน
ปฏิทรรศน์ของความกดดัน
อย่างไรก็ดี ข้อจำกัดของแนวทางนี้ก็ชัดไม่แพ้กัน Maximum Pressure ไม่ได้รื้ออิทธิพลระดับภูมิภาคของอิหร่านลงอย่างเบ็ดเสร็จ และก็ไม่ได้หยุดยั้งแรงขับด้านนิวเคลียร์โดยสิ้นเชิง ตรงกันข้าม เตหะรานกลับแสดงให้เห็นถึงความสามารถในการปรับตัว ทั้งผ่านเครือข่ายตัวแทนในเลบานอน อิรัก ซีเรีย และเยเมน ตลอดจนการเลื่อนเพดานความก้าวหน้าทางนิวเคลียร์แบบค่อยเป็นค่อยไปเพื่อใช้เป็นไพ่ต่อรอง
นี่คือปฏิทรรศน์ของ coercive diplomacy: แรงกดดันสามารถสร้าง leverage ได้จริง แต่ leverage จะเปลี่ยนเป็น resolution ได้หรือไม่ ขึ้นอยู่กับว่ามีทางออกทางการทูตที่น่าเชื่อถือรองรับอยู่หรือไม่ หากไม่มี แรงกดดันอาจเพียงทำให้ทุกฝ่ายคุ้นชินกับภาวะเผชิญหน้าถาวร และทำให้ brinkmanship กลายเป็นสภาวะปกติ
การเปลี่ยนแปลงภายในอิหร่านกับข้อจำกัดของแรงกดดันภายนอก
ผู้สนับสนุนแนวทางแข็งกร้าวจำนวนไม่น้อยเชื่อว่าแรงกดดันจากภายนอกอาจกระตุ้นให้สังคมอิหร่านเปลี่ยนแปลงจากภายใน ความคิดนี้มีแรงดึงดูดในทางยุทธศาสตร์ เพราะอิหร่านเองก็เผชิญความตึงเครียดภายในหลายมิติ ทั้งเรื่องเสรีภาพ สิทธิสตรี ความคาดหวังของคนรุ่นใหม่ และความอ่อนล้าจากเศรษฐกิจที่ถูกบีบคั้น
แต่ประวัติศาสตร์การเมืองเปรียบเทียบเตือนอยู่เสมอว่า ความทุกข์ทางเศรษฐกิจไม่ได้แปลเป็นการเปิดเสรีทางการเมืองโดยอัตโนมัติ ระบอบที่ถูกกดดันจากภายนอกมักมีแรงจูงใจจะรวมศูนย์อำนาจให้แน่นขึ้น คุมพื้นที่สาธารณะให้เข้มขึ้น และผลักความขัดแย้งออกไปภายนอกมากกว่าเปิดระบบจากภายใน
ตรงนี้เองที่ทำให้โจทย์ของอเมริกาและตะวันตกซับซ้อนอย่างยิ่ง กล่าวคือ จะใช้แรงกดดันอย่างไรโดยไม่ทำให้กลไกป้องกันตนเองของระบอบแข็งขึ้นกว่าเดิม
บทสรุป: พลังอำนาจให้แรงกดดันได้ แต่ไม่ได้ให้คำตอบครบถ้วน
หากประเมินอย่างเยือกเย็น นโยบายของทรัมป์ต่ออิหร่านมีทั้งความสำเร็จและข้อจำกัดในเวลาเดียวกัน มันช่วยฟื้นอำนาจยับยั้งในบางจังหวะ สร้างต้นทุนให้ระบอบอิหร่าน และเอื้อให้เกิดการจัดระเบียบพันธมิตรใหม่ในตะวันออกกลาง แต่ยังไม่อาจเปลี่ยนแปลงอิหร่านในระดับยุทธศาสตร์อย่างเด็ดขาด
สิ่งที่กรณีนี้สอนเรา คือในโลกการเมืองระหว่างประเทศ “ความเข้มแข็ง” อาจสร้างอำนาจต่อรอง แต่การมีอำนาจต่อรองไม่ได้เท่ากับการได้ข้อยุติที่ยั่งยืน สันติภาพที่คงทนไม่เกิดจากแรงกดดันเพียงอย่างเดียว หากต้องมีสถาปัตยกรรมทางการเมืองและการทูตที่เปลี่ยนแรงบีบคั้นให้กลายเป็นระเบียบใหม่ที่ทุกฝ่าย—even if reluctantly—จำต้องอยู่ร่วมกับมัน
ในโลกหลายขั้วที่คู่แข่งเรียนรู้เร็วพอ ๆ กับที่มหาอำนาจปรับกลยุทธ์ คำถามจึงไม่ใช่เพียงว่าใครมีพลังมากกว่า หากแต่อยู่ที่ว่าใครสามารถเปลี่ยนพลังนั้นให้กลายเป็นสันติภาพที่ยืนยาวได้จริง
Trump, Iran, and the Limits of “Peace Through Strength”
At a moment when the international order is under strain from strategic rivalry and revisionist actors, Donald Trump’s approach to Iran stands as one of the clearest contemporary tests of the doctrine of “peace through strength.” Trump did not treat Iran simply as a difficult negotiating partner to be folded back into an existing framework. He treated it as a state that had learned to exploit the gaps of the international system—through proxy warfare, paramilitary networks, and nuclear brinkmanship—to extend its reach across the Middle East.
For that reason, his strategy did not rest on classical liberal engagement. It relied instead on economic coercion, targeted military signaling, and a restructuring of regional alignments designed to constrain Tehran not only materially, but psychologically and strategically.
From Nuclear Diplomacy to Economic Warfare
The withdrawal from the JCPOA was not merely the abandonment of a prior agreement. It was a change in paradigm—an attempt to redefine what leverage meant. Supporters of the deal believed that binding Iran into a multilateral framework would moderate its long-term behavior. Trump’s camp argued the opposite: that the agreement bought Iran time without addressing its missile program, its proxy architecture, or the institutional power of the Islamic Revolutionary Guard Corps.
The “Maximum Pressure” campaign that followed was therefore built around a clear objective: sever the regime’s principal financial arteries. Oil, banking, shipping, and transaction networks became the primary targets. At the macroeconomic level, the effects were visible enough: currency weakness, reduced oil exports, and rising internal strain.
Yet sanctions rarely operate in a vacuum. They do not simply punish a target state; they also alter the internal political incentives of that state. In Iran’s case, economic pressure did not produce straightforward capitulation. Instead, it created space for harder-line elements to reinforce their legitimacy through resistance, while shadow adaptation—illicit trade, opaque shipping practices, and strategic ties with China and others—helped the regime remain viable.
The Abraham Accords and Regional Reordering
The most durable achievement of this doctrine may not lie within Iran itself, but in the regional system around it. The Abraham Accords marked a significant turning point because they revealed a growing willingness among some Arab states and Israel to define their shared threat perceptions more openly and to institutionalize cooperation in security, economics, and technology without waiting for the Palestinian question to be resolved first.
In that sense, the Accords were not “peace” in the classical reconciliatory sense. They were a reconfiguration of interests under the shadow of a common threat: Iranian expansion. Trump did not resolve the Middle East’s foundational conflicts. He helped rewrite part of the region’s balance-of-power equation.
The Paradox of Pressure
Even so, the limitations of the approach are just as evident as its achievements. Maximum pressure did not dismantle Iran’s regional reach, nor did it terminate its nuclear ambitions. On the contrary, Tehran demonstrated a considerable ability to adapt—through its proxy networks in Lebanon, Iraq, Syria, and Yemen, and through incremental advances in nuclear capability designed to create bargaining leverage.
This is the paradox at the heart of coercive diplomacy: pressure can generate leverage, but leverage does not by itself become resolution. That conversion depends on whether credible diplomatic off-ramps exist. Without them, pressure risks normalizing a condition of permanent confrontation and turning brinkmanship into a recurring equilibrium.
Internal Change in Iran and the Limits of External Pressure
Many advocates of hard-line policy assume that outside pressure can catalyze internal transformation in Iran. The argument has strategic appeal. Iranian society is plainly marked by internal tensions—over civil liberties, women’s rights, generational expectations, and the accumulated burden of economic restriction.
But comparative political history repeatedly suggests that economic pain does not automatically translate into political liberalization. Regimes under external pressure often respond by centralizing authority, tightening control over public space, and externalizing conflict rather than opening the system from within.
That is precisely what makes the American and broader Western dilemma so difficult: how to apply pressure without strengthening the regime’s own defensive consolidation.
Conclusion: Power Can Create Pressure, But Not a Complete Settlement
Judged soberly, Trump’s Iran policy produced both meaningful gains and clear limits. It restored deterrence at key moments, imposed significant costs on the Iranian regime, and facilitated a new pattern of regional alignment in the Middle East. But it did not produce decisive strategic transformation inside Iran.
The larger lesson is that in international politics, strength may generate leverage, but leverage is not the same as durable settlement. Lasting peace does not arise from pressure alone. It requires a political and diplomatic architecture capable of converting coercion into a new order that all parties—even reluctantly—must learn to inhabit.
In an increasingly multipolar world, where adversaries adapt almost as quickly as major powers revise their strategies, the real question is no longer simply who possesses more power. It is who can translate power into a peace that endures.
