AI, Buddhist Learning Philosophy, and the Future of Education
ปัญญาประดิษฐ์ พุทธปรัชญาการเรียนรู้ และอนาคตของการศึกษา
Executive Summary
Artificial Intelligence is transforming education from a system built on scarce knowledge to an infrastructure of abundant intelligence. While AI accelerates access to information and skills, it does not inherently cultivate wisdom, ethical clarity, or self-understanding. Buddhist learning philosophy offers a complementary framework emphasizing experiential insight, mental cultivation, and liberation from ignorance.
บทสรุปสำหรับผู้บริหาร
ปัญญาประดิษฐ์กำลังเปลี่ยนการศึกษาจากระบบที่ตั้งอยู่บนความขาดแคลนของความรู้ ไปสู่โครงสร้างพื้นฐานแห่งปัญญาที่เข้าถึงได้อย่างอุดมสมบูรณ์ แม้ AI จะเร่งการเข้าถึงข้อมูลและทักษะ แต่ไม่ได้สร้างปัญญา ความชัดเจนทางจริยธรรม หรือความเข้าใจตนเองโดยอัตโนมัติ พุทธปรัชญาการเรียนรู้เสนอกรอบเสริมที่เน้นประสบการณ์ตรง การฝึกจิต และการขจัดความไม่รู้
1. Structural Shift in Education
Traditional education emerged in an era of scarce knowledge. Universities acted as gatekeepers of information and credentials. AI now transforms knowledge into an on-demand utility, redefining education as a lifelong cognitive infrastructure.
ระบบการศึกษาแบบเดิมเกิดขึ้นในยุคที่ความรู้ขาดแคลน มหาวิทยาลัยทำหน้าที่ควบคุมการเข้าถึงความรู้ ปัจจุบัน AI ทำให้ความรู้เข้าถึงได้ทันที และเปลี่ยนการศึกษาให้เป็นโครงสร้างพื้นฐานทางปัญญาตลอดชีวิต
2. Knowledge vs. Wisdom
Buddhist epistemology distinguishes three levels of wisdom: knowledge from hearing, reflective understanding, and experiential insight. AI enhances the first two, but genuine wisdom arises from disciplined experience and contemplation.
พุทธศาสนาแบ่งปัญญาเป็นสามระดับ ได้แก่ ความรู้จากการฟังหรืออ่าน ความรู้จากการพิจารณา และปัญญาจากประสบการณ์ตรง AI สนับสนุนสองระดับแรก แต่ปัญญาที่แท้เกิดจากการฝึกฝนและประสบการณ์ตรง
3. The Role of Teachers
AI can personalize instruction, but educators remain essential as guides who cultivate inquiry, ethical reflection, and character development. In Buddhist teaching, the teacher shows the path rather than imposes truth. hookup
แม้ AI จะปรับการสอนเฉพาะบุคคลได้ แต่ครูยังมีบทบาทสำคัญในการนำทางการตั้งคำถาม การไตร่ตรองเชิงจริยธรรม และการพัฒนาบุคลิกภาพ พุทธศาสนาเน้นว่าครูชี้ทาง มิได้ยัดเยียดความจริง
4. Experiential Learning and Insight
AI can generate simulations for practice, but direct insight requires mindful awareness. Buddhist learning emphasizes personal verification of truth through experience.
AI สามารถสร้างสถานการณ์จำลองเพื่อฝึกฝน แต่การรู้แจ้งต้องอาศัยสติและประสบการณ์ตรง พุทธศาสนาเน้นการพิสูจน์ความจริงด้วยตนเอง
5. Mental Training and Inner Development
AI strengthens analytical capacity, yet education must address emotional regulation and ethical clarity. Without mental cultivation, technical intelligence may coexist with psychological fragility.
AI เสริมศักยภาพด้านการวิเคราะห์ แต่การศึกษาต้องพัฒนาการกำกับอารมณ์และความชัดเจนทางจริยธรรม หากขาดการฝึกจิต มนุษย์อาจมีความสามารถสูงแต่เปราะบางทางจิตใจ
6. Learning Velocity vs Awakening
AI increases learning speed, but wisdom requires depth. Information abundance does not guarantee understanding.
AI เพิ่มความเร็วในการเรียนรู้ แต่ปัญญาต้องอาศัยความลึกซึ้ง ข้อมูลมากไม่เท่ากับความเข้าใจชีวิต
Policy Implications for Thailand
1. Integrate AI Literacy with Ethics
Teach verification, critical questioning, and responsible use of AI.
1. บูรณาการความรู้ AI กับจริยธรรม
สอนการตรวจสอบ ตั้งคำถาม และใช้ AI อย่างรับผิดชอบ
2. Embed Mindfulness in Education
Introduce evidence-based mindfulness and emotional regulation practices.
2. บูรณาการการฝึกสติในระบบการศึกษา
ส่งเสริมการฝึกสติและการกำกับอารมณ์อย่างเป็นระบบ
3. Shift Assessment Toward Demonstrated Competence
Use portfolios, presentations, and performance-based evaluation.
3. เปลี่ยนการประเมินสู่ความสามารถจริง
ใช้แฟ้มสะสมงาน การนำเสนอ และการประเมินจากการปฏิบัติ
4. Elevate Teachers as Mentors and Designers
Train educators in coaching inquiry and AI-supported pedagogy.
4. ยกระดับครูเป็นโค้ชและผู้ออกแบบการเรียนรู้
พัฒนาทักษะการโค้ชและการใช้ AI เพื่อการเรียนรู้
5. Develop Cognitive Sovereignty
Invest in Thai-language AI learning resources aligned with democratic values.
5. สร้างอธิปไตยทางปัญญา
พัฒนาเนื้อหา AI ภาษาไทยที่สอดคล้องกับคุณค่าประชาธิปไตยและมนุษยธรรม
6. Promote Lifelong Learning Infrastructure
Ensure nationwide access to AI-supported learning platforms.
6. ส่งเสริมโครงสร้างพื้นฐานการเรียนรู้ตลอดชีวิต
สร้างแพลตฟอร์มการเรียนรู้ AI ที่เข้าถึงได้ทั่วประเทศ
