โมฆะบุรุษ
มนุษย์ที่มีลมหายใจ แต่ชีวิตว่างเปล่าในทางธรรม
คำว่า “โมฆะบุรุษ” ในพุทธวจนะ ไม่ใช่คำด่าที่เกิดจากอารมณ์โกรธเคือง แต่เป็นคำวิพากษ์ที่เฉียบคมและลึกซึ้งในทางธรรมะ พระพุทธเจ้าทรงใช้คำนี้ชี้ให้เห็นสภาพของมนุษย์ที่ “มีลมหายใจ แต่ชีวิตว่างเปล่าไร้คุณค่าในทางธรรม” คือผู้ที่ปล่อยให้โอกาสอันประเสริฐแห่งการเกิดเป็นมนุษย์สูญเปล่าไป โดยไม่นำไปสู่ความพ้นทุกข์ ความงอกงามภายใน หรือประโยชน์อันแท้จริงต่อตนเองและผู้อื่น
โมฆะบุรุษ จึงคือ มนุษย์ที่ชีวิตไร้สาระแห่งธรรมะ ผ่านไปวันเวลาอย่างเปล่าประโยชน์
ลักษณะของโมฆะบุรุษตามพุทธวจนะ
พระองค์ทรงตำหนิบุคคลเช่นนี้ด้วยถ้อยคำตรงไปตรงมา เพื่อปลุกให้ตื่น ไม่ใช่เพื่อลงโทษ แต่เพื่อให้เห็นความจริงของตนเอง
- ดำเนินชีวิตโดยไม่พัฒนาศีล สมาธิ ปัญญา ปล่อยให้กิเลสพาไปตามกระแส วันเวลาผ่านพ้น แต่จิตใจไม่เคยงอกงาม
- ใช้ชีวิตเพื่อบำรุงกิเลสให้อวบอ้วน โลภมากขึ้น โกรธง่ายขึ้น หลงมัวเมาในอำนาจ ชื่อเสียง ตัวตน ยิ่งได้ครอบครองมาก ยิ่งห่างไกลจากความจริง
- บิดเบือนธรรมะเพื่อประโยชน์ส่วนตน นำคำสอนไปใช้เป็นเครื่องมือหาอำนาจหรือชื่อเสียง จนธรรมะกลายเป็นเครื่องปกปิดความมืด
- ไม่ใช้โอกาสการเกิดเป็นมนุษย์ให้เกิดประโยชน์ ใช้ชีวิตเพียงเพื่อเสพสุขชั่วคราว สะสมอัตตา จนโอกาสอันยิ่งใหญ่หลุดลอยไป
ภาพสะท้อนในสังคมการเมืองไทยยุคปัจจุบัน
ไม่ใช่การชี้ตัวบุคคล แต่เป็น “ลักษณะ” ที่ปรากฏซ้ำๆ ในระบบและพฤติกรรม
- นักการเมืองที่ใช้อำนาจสะสมทรัพย์สิน สร้างเครือข่ายอุปถัมภ์ ซื้อเสียงซื้อใจ → มีโอกาสสร้างคุณประโยชน์แก่ชาติ แต่เลือกบำรุงกิเลสตนเอง
- ผู้มีอำนาจที่ออกแบบกติกาเอื้อกลุ่มตน บิดเบือนกฎหมายเป็นเครื่องมือปกป้องความไม่เป็นธรรม → ปกป้องความไม่ถูกต้อง แทนปกป้องธรรม
- สร้างความแตกแยก ปลุกปั่นความเกลียดชัง ใช้ความกลัวและศัตรูเป็นเครื่องมือหาคะแนน → ทำให้สังคมเสื่อมโทรมเพื่ออัตตาและอำนาจชั่วคราว
- ผู้นำที่หลงอยู่ในอภิสิทธิ์ชน ขาดเมตตา ไม่รับฟังทุกข์ของประชาชน จมอยู่ในโลกของตนเอง
- ประชาชนที่ยอมจำนน ซื้อเสียง ยอมรับการทุจริต ไม่ยืนหยัดเพื่อความถูกต้อง → ปล่อยให้ความเสื่อมถอยดำรงอยู่
แก่นคำเตือนจากพุทธธรรม
พระพุทธเจ้าไม่ได้ตรัสเพื่อประณาม แต่เพื่อ “เตือนให้ตื่น”
มนุษย์ทุกคนสามารถกลายเป็นโมฆะบุรุษได้
และทุกคนก็สามารถพ้นจากความว่างเปล่านั้นได้เช่นกัน
สังคมเสื่อมไม่ได้เกิดจากคนชั่วเพียงหยิบมือ
แต่เกิดจากคนจำนวนมากที่ยังไม่ตื่นรู้ ยังปล่อยให้กิเลสและความเฉยเมยครอบงำ
ตรงข้ามกับโมฆะบุรุษ คือ
ผู้เห็นความจริง • ผู้ใช้ชีวิตเพื่อประโยชน์ส่วนรวม
ผู้ลดอัตตา เพิ่มปัญญา • ผู้กล้าอยู่เคียงข้างความถูกต้อง
โมฆะบุรุษ = ผู้ยังหลับใหล
แต่หากประชาชนตื่นขึ้น แม้เพียงเล็กน้อย
เหมือนมดแดงที่รวมตัวกัน → ก็สามารถล้มช้างได้
