ตั้งแต่ยังเล็ก คนไทยถูกปลูกฝังให้ “เกรงกลัวอำนาจ” ผ่านทุกช่องทาง: ครอบครัว โรงเรียน วัด สื่อ วัฒนธรรมประจำวัน “ผู้ใหญ่ต้องเคารพ” “ครูต้องเคารพ” “เจ้าหน้าที่ต้องเคารพ” “พระต้องเคารพ” “ผู้มีอำนาจต้องเคารพ” จนคำว่า “เคารพ” กลายเป็นคำสั่ง ไม่ใช่คำเชิญชวนให้เรียนรู้หรือถามต่อ
แต่ถ้าถอดชั้นนอกออกมา ความจริงมันคมและหนัก: การสอนให้เกรงกลัวไม่ใช่การสอนให้เคารพอย่างแท้จริง แต่เป็นการสอนให้ “กลัว” จนไม่กล้าถาม ไม่กล้าคัดค้าน ไม่กล้าท้าทาย ไม่กล้าคิดต่าง ไม่กล้าเปลี่ยนแปลงอะไรที่อยู่เหนือตัวเรา
รากเหง้าของการสอนให้กลัว
- ในครอบครัว: “เด็กต้องเชื่อฟังผู้ใหญ่” “ถ้าเถียง = ไม่กตัญญู” → เด็กเรียนรู้ตั้งแต่ยังไม่เข้าใจว่าการถามคือการเรียนรู้ แต่การเงียบคือการปลอดภัย
- ในโรงเรียน: ระบบ “ครูเป็นที่พึ่ง” “ครูถูกต้องเสมอ” “นักเรียนต้องก้มหัว” การลงโทษทางกาย (ตีไม้เรียว ตีมือ) ยังคงมีในบางโรงเรียนแม้กฎหมายห้าม การถามคำถามที่ “ล้ำเส้น” ถูกมองว่า “ไม่เคารพ” → นักเรียนเรียนรู้ว่าการคิดต่าง = การเสี่ยง
- ในวัดและศาสนา: พุทธวจนแท้สอน “ใช้ปัญญาพิจารณา” แต่การปฏิบัติจริงในสังคมไทยกลับเน้น “ศรัทธา” “เชื่อฟังพระ” “อย่าคิดมาก” พระบางรูปใช้ “บาปบุญคุณโทษ” เป็นเครื่องมือให้คนกลัวจนไม่กล้าตั้งคำถาม
- ในสื่อและวัฒนธรรม: ละคร นิทาน เพลงลูกทุ่ง ภาพยนตร์ ชอบยก “ความกตัญญู” “ความยอม” “ความอดทน” เป็นคุณธรรมสูงสุด การต่อต้านอำนาจถูกทำให้ดู “ไม่ดี” “ทำลายความสงบ” “ไม่เป็นไทย”
ผลที่ฝังลึกถึงปัจจุบัน
- คนไทยส่วนใหญ่ไม่กล้าถาม “ทำไม” เมื่อเจอความไม่เป็นธรรม (ไม่ว่าจะจากเจ้านาย รัฐ เจ้าหน้าที่ หรือระบบ)
- การท้าทายอำนาจ (แม้แค่ตั้งคำถาม) ถูกมองว่า “ไม่สุภาพ” “ไม่เคารพ” “ทำลายความเป็นไทย”
- การเมือง การศึกษา การทำงาน ยังวนลูปอุปถัมภ์ เพราะคนไม่กล้าท้าทายคนบน
- ปัญหาเชิงโครงสร้าง (คอร์รัปชัน เหลื่อมล้ำ การกดขี่) จึงถูกแก้ช้า หรือไม่ถูกแก้เลย เพราะคนส่วนใหญ่ถูกสอนให้ “กลัว” มากกว่า “คิด”
พวกที่ยังยึดติดกับวาทกรรม “เคารพผู้ใหญ่คือวัฒนธรรมดีงาม” มักไม่เคยถามว่า “เคารพแบบไหน” “เคารพจนไม่กล้าถามจริงหรือ” “เคารพจนปัญหาไม่เคยถูกแก้จริงหรือ” ถ้าเถียงต่อ ก็เท่ากับปฏิเสธว่าการสอนให้กลัวคือการสอนให้ยอมรับความไม่ยุติธรรม
