คันฉ่องส่องไทย
ส่องผ่านกระจกแห่งรัฐธรรมนูญ
โครงการแลนด์บริดจ์ : นโยบายใหม่ที่รัฐบาล “ไม่ได้บอกก่อน”
บทนำ
รัฐบาลชุดปัจจุบันภายใต้การนำของนายกรัฐมนตรีอนุทิน ชาญวีรกูล (รัฐบาลอนุทิน ๒) ได้ประกาศเร่งรัดโครงการแลนด์บริดจ์ (Land Bridge) มูลค่ากว่า ๑ ล้านล้านบาท โดยเตรียมเสนอคณะรัฐมนตรีช่วงมิถุนายน-กรกฎาคม ๒๕๖๙ และเปิดประมูลรูปแบบ PPP ภายในปีนี้ อย่างไรก็ตาม โครงการนี้ ไม่มีปรากฏในนโยบายหาเสียงของพรรคภูมิใจไทยและพรรคเพื่อไทย และ ไม่มีในคำแถลงนโยบายต่อรัฐสภาของคณะรัฐมนตรีชุดที่ ๖๖
คันฉ่องส่องไทยฉบับนี้จะวิเคราะห์อุปสรรคทางกฎหมายตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๖๐ อย่างละเอียด เพื่อให้ประชาชนเข้าใจถึงความซับซ้อนและความเสี่ยงของการผลักดันโครงการขนาดยักษ์ที่ “เกิดขึ้นหลังเลือกตั้ง”
๑. มาตรา ๑๖๒ : หลักการแถลงนโยบายต่อรัฐสภา (ความชอบธรรมทางการเมือง)
คำแถลงนโยบายคือ “สัญญาระหว่างรัฐบาลกับรัฐสภาและประชาชน” โครงการเมกะโปรเจกต์มูลค่า ๑ ล้านล้านบาท ผูกพันระยะยาว ๕๐ ปี ควรต้องระบุไว้ล่วงหน้า หากรัฐบาลนำมาเสนอภายหลัง ฝ่ายค้านสามารถตั้ง กมธ. วิสามัญตรวจสอบ และอาจนำไปสู่การอภิปรายไม่ไว้วางใจได้
๒. มาตรา ๖๕ : ยุทธศาสตร์ชาติ ๒๐ ปี (กรอบการพัฒนาประเทศ)
การจัดทำยุทธศาสตร์ชาติต้อง “ให้ประชาชนมีส่วนร่วมและรับฟังความคิดเห็นของประชาชนทุกภาคส่วนอย่างทั่วถึง” โครงการแลนด์บริดจ์แม้เคยอยู่ในแผนบางส่วน แต่เวอร์ชันปัจจุบัน (ท่าเรือน้ำลึก ๒ แห่ง + มอเตอร์เวย์ + รถไฟรางคู่) ยังถูกโต้แย้งว่าไม่ผ่านกระบวนการมีส่วนร่วมตามมาตรานี้อย่างครบถ้วน
งบประมาณที่ใช้ในโครงการต้องสอดคล้องกับยุทธศาสตร์ชาติ หากไม่สอดคล้อง อาจถูกท้าทายในศาลปกครองหรือศาลรัฐธรรมนูญ
๓. แนวนโยบายแห่งรัฐและสิทธิชุมชน (สิ่งแวดล้อม • การเวนคืน • การมีส่วนร่วม)
- มาตรา ๖๖-๖๗ : ชุมชนมีสิทธิอนุรักษ์ ฟื้นฟู และใช้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติอย่างสมดุล
- มาตรา ๓๗ : การเวนคืนที่ดินต้องเป็นไปเพื่อประโยชน์สาธารณะ เที่ยงธรรม และได้รับค่าชดเชยที่เหมาะสม
โครงการนี้มีผลกระทบต่อป่า ชายทะเล ชุมชนประมง และวิถีชีวิตคนใต้เป็นวงกว้าง จึงบังคับให้ต้องทำ รายงาน EHIA (ประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ) อย่างละเอียด พร้อมรับฟังความเห็นประชาชน หากใช้ พ.ร.บ. ระเบียงเศรษฐกิจพิเศษภาคใต้ (SEC) เพื่อยกเว้นกฎหมายปกติ อาจถูกฟ้องว่า “ขัดรัฐธรรมนูญ” เรื่องสิทธิชุมชนและหลักนิติรัฐ
สรุปอุปสรรคในตารางเปรียบเทียบ
| อุปสรรคหลัก | มาตรารัฐธรรมนูญ | ผลกระทบที่อาจเกิด |
|---|---|---|
| ไม่มีในคำแถลงนโยบาย | มาตรา ๑๖๒ | ถูกอภิปรายในสภา ตั้ง กมธ. ตรวจสอบ |
| ไม่สอดคล้องยุทธศาสตร์ชาติ | มาตรา ๖๕ + ๑๔๒ | งบประมาณอาจถูกคัดค้านหรือเพิกถอน |
| ขาดการมีส่วนร่วมประชาชน | มาตรา ๖๕ + แนวนโยบายแห่งรัฐ | EHIA ไม่ผ่าน • ถูกฟ้องศาล |
| ผลกระทบสิ่งแวดล้อมและเวนคืน | มาตรา ๓๗ + ๖๖-๖๗ | การต่อต้านจากชุมชนท้องถิ่นรุนแรง |
มุมมองทางวิชาการ
รัฐธรรมนูญ ๒๕๖๐ มุ่งสร้าง “การเมืองที่มีกรอบ” เพื่อป้องกันการใช้อำนาจโดยพลการ โครงการขนาดใหญ่ที่เกิดขึ้นนอกกระบวนการที่รัฐธรรมนูญกำหนด ย่อมสร้างความไม่เชื่อมั่นให้สังคม แม้รัฐบาลจะอ้าง “ความจำเป็นเร่งด่วน” แต่หลักนิติรัฐและธรรมาภิบาลต้องมาก่อน
ทางออกที่ถูกต้องคือ (๑) ชี้แจงและขอความเห็นชอบจากรัฐสภา (๒) เร่งทำ EHIA ด้วยความโปร่งใส (๓) ปรับให้สอดคล้องยุทธศาสตร์ชาติ และ (๔) รับฟังเสียงประชาชนอย่างแท้จริง
