นักการเมืองผู้มากประสบการณ์ในการพาชาติล้าหลัง ต้องหัดส่องกระจกดูหน้าตัวเองบ้าง

พวกที่ชอบอ้าง “ประสบการณ์ทางการเมือง” เพื่อข่มนักการเมืองพรรคส้ม

ควรถามตัวเองอย่างตรงไปตรงมาสักครั้งว่า

ประสบการณ์แบบไหนกัน ที่พาชาติไทยมาถึงจุดนี้

ถ้าเรามองย้อนหลังไปอย่างไม่ลำเอียง

ประสบการณ์ของนักการเมืองที่ถูกยกขึ้นมาข่มธนาธร พิธา หรือเท้ง

ล้วนเป็นประสบการณ์ร่วมในพรรคการเมือง

และในโครงสร้างอำนาจแบบเดิม

ที่บริหารประเทศจนเศรษฐกิจอ่อนแรง

ประชาธิปไตยพิกลพิการ

ความเหลื่อมล้ำฝังราก

และอนาคตของคนรุ่นใหม่ถูกปิดตายทีละชั้น

นี่ไม่ใช่การดูถูกคนมีอายุ

แต่คือการตั้งคำถามกับ คุณภาพของประสบการณ์

เพราะ “ประสบการณ์” ที่แท้จริง

ควรทำให้ประเทศดีขึ้น

ไม่ใช่ทำให้ประเทศติดหล่ม

แล้วอ้างว่าอยู่มานานจึงเหนือกว่า

เมื่อดูจากการอภิปรายในสภา

การแสดงความเห็นต่อสาธารณะ

และการอธิบายปัญหาเชิงโครงสร้างของประเทศ

ต้องยอมรับอย่างซื่อสัตย์ว่า

ในแง่วิสัยทัศน์ ตรรกะ ความเข้าใจระบบเศรษฐกิจ การเมือง และโลกสมัยใหม่

นักการเมืองอย่างธนาธร พิธา และเท้ง

แสดงศักยภาพที่ เหนือกว่า นักการเมืองรุ่นเก่าจำนวนมากอย่างเห็นได้ชัด

เหนือกว่าในความสามารถในการตั้งคำถาม

เหนือกว่าในการเชื่อมโยงปัญหา

เหนือกว่าในการเสนอทางออกที่เป็นระบบ

และเหนือกว่าในการสื่อสารกับประชาชนโดยไม่ดูถูกสติปัญญาคนฟัง

แต่แทนที่จะยอมรับความจริงข้อนี้

ฝ่ายดักดานกลับเลือกใช้ทางลัด

คือการอ้าง “ปกป้องสถาบัน”

โยนมาตรา 112

และสร้างภาพว่าพรรคส้มคือภัยต่อชาติ

เพื่อกลบข้อเท็จจริงที่ว่า

ตนเองไม่มีคำอธิบายอนาคตที่น่าเชื่อถือ

นี่ไม่ใช่การปกป้องสถาบัน

แต่มันคือการใช้สถาบันเป็นโล่

เพื่อปกป้องความล้มเหลวของตนเอง

และที่น่าขันที่สุดคือ

การยกตนว่ามี “ประสบการณ์เหนือกว่า”

ในขณะที่ไม่เคยส่องดูเงาสะท้อนของตัวเองในอ่างน้ำหน้าบ้านเลยว่า

ประสบการณ์ที่อวดอ้างนั้น

ได้สร้างอะไรให้ประเทศนี้บ้าง

นอกจากวงจรเดิม

รัฐประหารเดิม

รัฐธรรมนูญเดิม

และอนาคตเดิมที่ถูกย่ำซ้ำ

ประเทศนี้ไม่ได้ขาด “คนมีประสบการณ์”

แต่ขาด ประสบการณ์ที่เรียนรู้จากความผิดพลาดของตัวเอง

และประชาชนไทย

ควรเลิกเชื่อว่าใครก็ตาม

ที่อยู่มานาน

ย่อมดีกว่า

หากสิ่งที่เขาทำมานาน

คือการพาประเทศวนอยู่ที่เดิม

ถึงเวลาหรือยัง

ที่เราจะเลิกกลัวคนรุ่นใหม่

และเริ่มกลัว

ว่าประสบการณ์แบบเดิม ๆ

กำลังทำลายอนาคตของลูกหลานเราอย่างเงียบ ๆ

รัฐธรรมนูญไทย พ.ศ. 2560 กับอันตรายเชิงโครงสร้างต่อประชาธิปไตย: บทวิเคราะห์เชิงวิชาการ

แนวบทความ: รัฐศาสตร์–นิติรัฐศาสตร์เชิงสถาบัน (institutional constitutionalism) | ฉบับเผยแพร่: HTML สำหรับ WordPress/Blogspot | ปรับปรุงล่าสุด: 26 ธันวาคม 2025

บทคัดย่อ — รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 ถูกวิพากษ์วิจารณ์อย่างต่อเนื่องว่า “ปฏิปักษ์ต่อประชาธิปไตย” อย่างไรก็ดี หากอธิบายเพียงว่าเป็นรัฐธรรมนูญที่ “สืบทอดอำนาจ คสช.” อาจยังไม่พอจะทำให้เห็นรูปทรงอำนาจที่แท้จริงของรัฐธรรมนูญฉบับนี้ บทความนี้เสนอว่า รัฐธรรมนูญ 2560 ได้ยกระดับการเมืองไทยไปสู่รูปแบบของ ประชาธิปไตยภายใต้การกำกับ (tutelary / managed democracy) โดยลดทอนหลักอธิปไตยของประชาชนลงให้กลายเป็นพิธีกรรมเลือกตั้งที่ถูก “คร่อม” ด้วยกลไกหลายชั้น ได้แก่ (1) ความชอบธรรมเชิงกำเนิดที่บกพร่องจากกระบวนการร่างและประชามติ (2) บทบาทวุฒิสภาแต่งตั้งในช่วงเปลี่ยนผ่านและบทบาทยับยั้งการแก้รัฐธรรมนูญ (3) การออกแบบระบบพรรคการเมืองและรัฐบาลให้เปราะบาง (4) การขยายอำนาจองค์กรอิสระและศาลรัฐธรรมนูญภายใต้มาตรฐานจริยธรรมที่กว้างจนเอื้อต่อ “นิติสงคราม” (lawfare) (5) พันธนาการเชิงนโยบายผ่านยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปีที่ผูกมัดรัฐบาลที่มาจากการเลือกตั้ง และ (6) โครงสร้างจำกัดสิทธิพร้อมการรับรองประกาศ/คำสั่ง คสช. ผ่านบทเฉพาะกาล บทสรุปชี้ว่า “อันตราย” มิใช่ข้อบกพร่องรายมาตรา แต่คือการเชื่อมร้อยของกลไกที่ทำให้ระบบการเมืองไทย เลือกตั้งได้ แต่เปลี่ยนผ่านอำนาจโดยประชาชนได้ยาก

คำสำคัญ: รัฐธรรมนูญ 2560, ประชาธิปไตยภายใต้การกำกับ, วุฒิสภาแต่งตั้ง, นิติสงคราม (lawfare), มาตรฐานจริยธรรม, ยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี, มาตรา 279

1) บทนำ: จาก “การเลือกตั้ง” สู่ “การเลือกตั้งภายใต้การกำกับ”

ประชาธิปไตยแบบรัฐสภาโดยสาระตั้งอยู่บนหลักใหญ่สามประการ ได้แก่ (1) อธิปไตยเป็นของประชาชน (popular sovereignty) ซึ่งแปลงเป็นอำนาจรัฐผ่านการเลือกตั้ง (2) ความรับผิดและการถ่วงดุลที่ยึดโยงกับประชาชน (accountability) และ (3) นิติรัฐ (rule of law) ที่กฎหมายใช้เพื่อคุ้มครองเสรีภาพและความเสมอภาค มากกว่าจะเป็นเครื่องมือสลายคู่แข่งทางการเมือง

รัฐธรรมนูญ 2560 ถูกวิจารณ์ว่าทำให้โครงสร้างทั้งสามข้างต้น “ผิดรูป” กล่าวคือ เปิดให้มีการเลือกตั้ง แต่ลดทอนความสามารถของประชาชนในการกำหนดรัฐบาลและนโยบาย พร้อมเพิ่ม “ผู้มีอำนาจยับยั้ง” (veto players) ที่ไม่ยึดโยงกับประชาชนให้ครอบงำการตัดสินใจเชิงยุทธศาสตร์ของรัฐ ทั้งยังเพิ่มช่องทางให้กลไกตุลาการและองค์กรอิสระใช้อำนาจในมิติที่กระทบต่อรัฐบาลและพรรคการเมืองที่มาจากการเลือกตั้งโดยตรง

ข้อเสนอหลักของบทความ — อันตรายของรัฐธรรมนูญ 2560 ต่อประชาธิปไตยไทยไม่ได้อยู่ที่ “มาตราใดมาตราหนึ่ง” แต่อยู่ที่ “การวางระบบ” ให้สถาบันที่ไม่มาจากการเลือกตั้งสามารถ (ก) ชี้ขาดการจัดตั้งรัฐบาล (ข) ตรึงการแก้รัฐธรรมนูญและนโยบายระยะยาว และ (ค) ใช้กลไกกฎหมาย–จริยธรรมเพื่อจัดรูปสนามแข่งขันทางการเมืองให้เอียงอย่างเป็นโครงสร้าง

2) ความชอบธรรมเชิงกำเนิดที่บกพร่อง: กระบวนการร่างและประชามติ 2559

ในแนวคิดรัฐธรรมนูญนิยมร่วมสมัย “ความชอบธรรม” ของรัฐธรรมนูญมิใช่เพียงการมีผลบังคับใช้ตามพิธีการ แต่เกี่ยวพันกับความเป็นเจ้าของร่วมของสังคม (collective authorship) กล่าวคือ ประชาชนต้องมีเสรีภาพเพียงพอที่จะถกเถียง เห็นต่าง และตัดสินใจในกระบวนการกำเนิดรัฐธรรมนูญอย่างแท้จริง

รัฐธรรมนูญ 2560 เกิดขึ้นหลังรัฐประหาร 2557 โดยคณะผู้ร่างถูกแต่งตั้งภายใต้โครงสร้างอำนาจของ คสช. ขณะเดียวกัน ประชามติ 2559 ถูกตั้งคำถามว่าดำเนินไปท่ามกลางข้อจำกัดเสรีภาพการรณรงค์และบรรยากาศที่ทำให้ฝ่ายคัดค้านไม่สามารถแข่งขันเชิงเหตุผลในพื้นที่สาธารณะได้อย่างเท่าเทียม องค์กรสิทธิมนุษยชนระหว่างประเทศชี้ถึง “บรรยากาศละเมิดสิทธิอย่างแพร่หลาย” ที่ทำให้การรณรงค์และการแสดงออกถูกทำให้ “เย็นชา” (chilling effect) ในช่วงประชามติ¹ และมีรายงานเชิงภาคสนามเกี่ยวกับการใช้กฎหมาย/คำสั่งเพื่อดำเนินคดีต่อผู้คัดค้านร่างรัฐธรรมนูญ²

หากประชามติเป็น “การให้ความยินยอม” แต่ความยินยอมเกิดภายใต้ข้อจำกัดการพูด การชุมนุม และการรณรงค์ ความชอบธรรมที่ได้ย่อมเป็นความชอบธรรมแบบจำกัดเงื่อนไข ไม่ใช่ความยินยอมโดยเสรี

หมายเหตุเชิงวิธีวิจัย: ในเชิงวิชาการ การชี้ว่า “ประชามติผ่าน” ไม่เพียงพอ ต้องประเมิน “คุณภาพประชามติ” (freedom, fairness, and openness of deliberation) ซึ่งเป็นเงื่อนไขขั้นต่ำของการอ้างเจตจำนงประชาชน

3) วุฒิสภาแต่งตั้งและการผลิต “ผู้มีอำนาจยับยั้ง” ที่ไม่ยึดโยงกับประชาชน

3.1 ส.ว. 250 คนกับการเลือกนายกรัฐมนตรี: การย้ายจุดชี้ขาดออกจากประชาชน

โครงสร้างสำคัญช่วงเปลี่ยนผ่านของรัฐธรรมนูญ 2560 คือการให้วุฒิสภา 250 คนซึ่งสรรหา/แต่งตั้งภายใต้อิทธิพล คสช. มีอำนาจร่วมเลือกนายกรัฐมนตรีภายใต้บทบัญญัติรัฐธรรมนูญ (ดูตัวบทรัฐธรรมนูญ 2560)³ การออกแบบเช่นนี้สร้างผลกระทบเชิงหลักการ 2 ชั้นพร้อมกัน: (1) ทำให้เจตจำนงของประชาชนจากการเลือกตั้ง “ไม่ใช่เงื่อนไขเพียงพอ” ต่อการจัดตั้งรัฐบาล และ (2) ทำให้รัฐบาลที่เกิดขึ้นมีแรงจูงใจต้อง “ตอบสนองต่อผู้แต่งตั้ง” มากกว่าผู้เลือกตั้ง

หลักฐานเชิงเหตุการณ์สะท้อนผลของโครงสร้างดังกล่าวในทางการเมืองจริง โดยสื่อและการวิเคราะห์ร่วมสมัยชี้ว่า ส.ว. ชุดดังกล่าวมีบทบาทชี้ขาดในการเลือกนายกรัฐมนตรีมากกว่าหนึ่งครั้ง และมีส่วนสำคัญต่อการ “สกัด” ผู้ถูกเสนอชื่อจากฝ่ายชนะเลือกตั้งในการจัดตั้งรัฐบาลบางห้วงเวลา⁴ ตลอดจนการวิเคราะห์สถานการณ์หลังเลือกตั้ง 2023 ที่ชี้บทบาทของวุฒิสภาแต่งตั้งในฐานะกลไกที่บิดทิศทางเจตจำนงประชาชน⁵

3.2 ส.ว. กับการปิดตายการแก้รัฐธรรมนูญ: วาง “กำแพง” ให้สูงกว่าการเมืองปกติ

นอกจากการชี้ขาดนายกรัฐมนตรีแล้ว รัฐธรรมนูญ 2560 ยังถูกวิจารณ์ว่าทำให้การแก้ไขรัฐธรรมนูญเป็นเรื่องยากผิดปกติ โดยกำหนดให้ต้องมีเสียงจากวุฒิสภาตาม “สัดส่วนขั้นต่ำ” ในวาระสำคัญ ซึ่งทำให้วุฒิสภากลายเป็นผู้ถือสิทธิยับยั้ง (veto) ต่อการปฏิรูปเชิงประชาธิปไตย

ในทางการเมืองร่วมสมัย ข้อกำหนดที่ต้องได้เสียง ส.ว. อย่างน้อยหนึ่งในสาม (เช่น 67 เสียงในบริบทวุฒิสภา 200 คน) ถูกอธิบายอย่างกว้างขวางว่าเป็น “อุปสรรคเชิงโครงสร้าง” ต่อการแก้รัฐธรรมนูญ⁶ และมีข้อเสนอแก้เพื่อลดเพดานดังกล่าวซึ่งสะท้อนว่ากติกาปัจจุบันถูกมองว่าหนักเกินไปสำหรับสังคมประชาธิปไตยปกติ⁷

ผลสรุปเชิงสถาบัน — เมื่อ (ก) วุฒิสภาไม่ยึดโยงกับประชาชน และ (ข) ถือสิทธิยับยั้งต่อการเปลี่ยนกติกา ระบบจะมีแนวโน้ม “ตรึง” อำนาจของกลุ่มเดิมและทำให้การปฏิรูปต้องพึ่งพาการต่อรองนอกระบบมากขึ้น ซึ่งสวนทางกับหลักความเป็นเจ้าของอำนาจของประชาชน

4) ระบบพรรคการเมืองและความเปราะบางของรัฐบาล: เมื่อ “เสถียรภาพ” ถูกสร้างผ่านการควบคุม ไม่ใช่ความยินยอม

ระบบการเลือกตั้งและกลไกพรรคการเมืองในรัฐธรรมนูญ 2560 ถูกวิจารณ์ว่า “ออกแบบเพื่อความอ่อนแอ” กล่าวคือ ทำให้พรรคขนาดใหญ่แปลงคะแนนนิยมเป็นอำนาจบริหารได้ยาก ส่งเสริมรัฐบาลผสมที่เปราะบาง และเพิ่มพื้นที่ให้กลุ่มอำนาจที่ไม่ผ่านการเลือกตั้งกลายเป็นตัวกลางสำคัญในการจัดตั้งรัฐบาล

ในเชิงทฤษฎีสถาบัน (institutional design) การสร้างรัฐบาลที่เปราะบางอย่างเป็นระบบมีผลสำคัญอย่างน้อย 3 ประการ: (1) ทำให้การกำหนดนโยบายสาธารณะเป็นผลของการต่อรองผลประโยชน์เฉพาะกลุ่มมากกว่าวิสัยทัศน์สาธารณะ (2) ทำให้รัฐบาลต้องหาหลักประกันความอยู่รอดจาก “ผู้มีอำนาจนอกคูหา” และ (3) ทำให้ประชาชนเกิดความรู้สึกว่าการเลือกตั้ง “เปลี่ยนอะไรไม่ได้” ซึ่งกัดกร่อนความชอบธรรมของประชาธิปไตยในระยะยาว

หมายเหตุ: ประเด็นนี้สัมพันธ์กับบทบาท ส.ว. และองค์กรอิสระอย่างใกล้ชิด กล่าวคือ เมื่อรัฐบาลผสมอ่อนแอ การใช้กลไกกฎหมาย/จริยธรรมเพื่อ “ย้ายสมดุล” ในสภาจะมีประสิทธิผลสูงขึ้น

5) ตุลาการภิวัฒน์และ “นิติสงคราม” (Lawfare): เมื่อกฎหมายกลายเป็นสนามต่อสู้ทางการเมือง

5.1 มาตรฐานจริยธรรมที่กว้าง: พื้นที่ตีความที่กลืนการเมืองเข้าไปในกฎหมาย

รัฐธรรมนูญ 2560 เพิ่มน้ำหนักให้ “มาตรฐานจริยธรรม” ในฐานะเกณฑ์ถอดถอน/ตัดสิทธิ ซึ่งถูกวิจารณ์ว่ากว้างและคลุมเครือจนเปิดช่องให้การตีความทางการเมืองแฝงตัวอยู่ในการวินิจฉัยทางกฎหมาย โดยเฉพาะเมื่อเกณฑ์ดังกล่าวถูกใช้กับตำแหน่งทางการเมืองที่ควรอยู่ภายใต้ความรับผิดทางการเมืองต่อสภาและประชาชนเป็นหลัก

5.2 ตัวอย่างเชิงเหตุการณ์: การยุบพรรคและการเปลี่ยนแผนที่การเมือง

ตัวอย่างเชิงประจักษ์ที่สำคัญคือการยุบพรรคการเมืองใหญ่ที่ได้รับความนิยมจากประชาชนหลายครั้งในทศวรรษที่ผ่านมา การยุบพรรคอนาคตใหม่ในปี 2020 ถูกสื่อระหว่างประเทศรายงานว่าเป็นจุดเปลี่ยนที่กระตุ้นแรงสั่นสะเทือนทางการเมืองและความไม่พอใจของคนรุ่นใหม่⁸ ต่อมา ศาลรัฐธรรมนูญมีคำวินิจฉัยยุบพรรคก้าวไกลเมื่อ 7 สิงหาคม 2024 ซึ่งองค์กรสิทธิมนุษยชนและผู้เชี่ยวชาญสหประชาชาติแสดงความกังวลว่าเป็นการทำให้ผู้แทนและผู้มีสิทธิเลือกตั้งจำนวนมากถูก “ตัดขาด” จากการมีส่วนร่วมทางการเมืองอย่างมีความหมาย⁹¹⁰

5.3 ตัวอย่างเชิงเหตุการณ์: การถอดถอนนายกรัฐมนตรีด้วยเหตุ “จริยธรรม”

แนวโน้มการใช้ “จริยธรรม” เป็นฐานให้ศาลชี้ขาดทางการเมืองสะท้อนชัดจากกรณีถอดถอนนายกรัฐมนตรีหลายกรณี เช่น การที่ศาลรัฐธรรมนูญถอดถอนนายกรัฐมนตรีเศรษฐา ทวีสิน เมื่อ 14 สิงหาคม 2024 ด้วยเหตุละเมิดมาตรฐานจริยธรรมจากการแต่งตั้งรัฐมนตรี ซึ่งสื่อระหว่างประเทศรายงานอย่างกว้างขวาง¹¹

ในปี 2025 ศาลรัฐธรรมนูญมีมติให้แพทองธาร ชินวัตร พ้นจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรีด้วยกรอบเหตุผลด้านมาตรฐานจริยธรรมจากกรณีคลิปเสียงสนทนาเกี่ยวกับกัมพูชา (29 สิงหาคม 2025) โดยสำนักข่าว Reuters รายงานผลคำวินิจฉัยดังกล่าวว่าเป็นการปลดนายกรัฐมนตรีด้วยเหตุจริยธรรมและก่อให้เกิดการช่วงชิงอำนาจทางการเมืองภายในประเทศ¹² ขณะที่งานวิเคราะห์เชิงนิติรัฐศาสตร์ชี้ว่า กรณีดังกล่าวทำให้เส้นแบ่งระหว่าง “ความรับผิดทางการเมือง” กับ “ความรับผิดทางกฎหมาย/จริยธรรม” พร่าเลือนลงอย่างมีนัยสำคัญ¹³

นัยเชิงประชาธิปไตย — เมื่อมาตรฐานจริยธรรมถูกใช้เป็นเครื่องมือถอดถอนโดยองค์กรที่ไม่ยึดโยงกับประชาชน ความเสี่ยงคือ “การย้ายอธิปไตยจากประชาชนไปสู่ผู้ตีความ” ทำให้การเมืองหลุดจากกลไกความรับผิดแบบเลือกตั้งไปสู่กลไกชี้ขาดทางตุลาการมากขึ้น

6) ยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี: การตรึงอนาคตและลดทอนสิทธิของคนรุ่นปัจจุบัน

กลไกยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปีถูกวิจารณ์ว่าเป็น “พันธนาการเชิงนโยบาย” ที่ทำให้รัฐบาลจากการเลือกตั้งต้องเดินตามกรอบที่ถูกวางไว้ก่อนหน้า โดยมีความเสี่ยงต่อการถูกตรวจสอบ/ลงโทษหากเบี่ยงออกจากกรอบดังกล่าว แนวคิดนี้สวนทางกับตรรกะพื้นฐานของประชาธิปไตยเชิงนโยบาย (policy responsiveness) เพราะรัฐบาลควรสะท้อนความต้องการของประชาชนที่เปลี่ยนไปตามสภาวการณ์เศรษฐกิจ สังคม และโลก

สื่อและการรายงานเชิงอธิบายตั้งแต่ช่วงเริ่มต้นชี้ว่า “ยุทธศาสตร์ชาติ” ถูกทำให้มีผลผูกพันทางกฎหมายและถูกมองว่าเปิดช่องให้กองทัพ/ชนชั้นนำมีอำนาจกำกับรัฐบาลที่มาจากการเลือกตั้งในระยะยาว¹⁴ ทั้งนี้ เอกสารยุทธศาสตร์ชาติ (2018–2037) ในฉบับภาษาอังกฤษที่เผยแพร่ในแหล่งข้อมูลสาธารณะสะท้อนกรอบการวางเป้าหมายระยะยาวและการแตกแผนลงสู่แผนระดับรองที่ยึดโยงกับกลไกภาครัฐ¹⁵

ประเด็นมิใช่การมี “แผนระยะยาว” (ซึ่งทุกประเทศมี) แต่คือการทำให้แผนดังกล่าวมีสถานะทางกฎหมายและใช้เป็นฐานทางวินัย/ลงโทษรัฐบาลจากการเลือกตั้ง จนแผนกลายเป็น “อำนาจเหนือการเมือง” มากกว่ากรอบเพื่อประสิทธิภาพการบริหาร

7) สิทธิ เสรีภาพ และบทเฉพาะกาล: มาตรา 279 กับการทำให้คำสั่งรัฐประหาร “ชอบด้วยกฎหมาย”

แม้รัฐธรรมนูญ 2560 รับรองสิทธิและเสรีภาพหลายประการในเชิงถ้อยคำ แต่ในเชิงโครงสร้างถูกวิจารณ์ว่าเปิดช่องให้รัฐจำกัดสิทธิได้กว้างผ่านกรอบ “ความมั่นคง” และ “ความสงบเรียบร้อย” ประกอบกับบริบทการบังคับใช้กฎหมายที่องค์กรสิทธิมนุษยชนระบุว่าเสรีภาพการแสดงออกถูกดำเนินคดีได้ง่ายในทางปฏิบัติ¹⁶

ประเด็นที่หนักที่สุดด้านนิติรัฐคือ บทเฉพาะกาลมาตรา 279 ซึ่งรับรองให้ประกาศและคำสั่ง คสช. และคำสั่งหัวหน้า คสช. “ชอบด้วยรัฐธรรมนูญและกฎหมาย” ส่งผลให้การใช้อำนาจภายใต้ระบอบรัฐประหารได้รับความคุ้มครองอย่างยาวนานและทำให้การตรวจสอบเชิงความยุติธรรมเชิงเปลี่ยนผ่าน (transitional justice) ถูกจำกัดอย่างรุนแรง¹⁷

บทบัญญัตินี้ยังถูกหยิบยกในพื้นที่สาธารณะว่าทำให้ “ผลพวงรัฐประหาร” ถูกตรึงไว้ในระบบกฎหมาย และเป็นหนึ่งในเป้าหมายการเสนอแก้ไขของภาคประชาชน/ภาคการเมืองบางส่วน¹⁸

8) สรุป: อันตรายของรัฐธรรมนูญ 2560 ไม่ใช่ความบกพร่องรายมาตรา แต่คือ “สถาปัตยกรรมแห่งการยับยั้ง”

หากมองรัฐธรรมนูญ 2560 เป็น “ระบบ” จะพบว่าแกนกลางคือการสร้าง สถาปัตยกรรมแห่งการยับยั้ง (architecture of veto and control) ให้สถาบันที่ไม่ยึดโยงกับประชาชนสามารถครอบงำ (1) การจัดตั้งรัฐบาล (2) การแก้กติกาสูงสุด (3) ความอยู่รอดของพรรคการเมือง และ (4) ทิศทางนโยบายระยะยาวของประเทศ

นัยสำคัญที่สุดคือการทำให้ “การเลือกตั้ง” ลดสถานะจากการเป็นกลไกตัดสินอำนาจสูงสุดของประชาชน เหลือเพียงกลไกจัดสรรตำแหน่งบางส่วนภายใต้เพดานที่กำหนดไว้ล่วงหน้า เมื่อระบบผลิตความรู้สึกว่า เลือกแล้วเปลี่ยนไม่ได้ ความศรัทธาต่อกระบวนการประชาธิปไตยจะถดถอย และการเมืองจะไหลไปสู่ความขัดแย้งนอกสถาบันมากขึ้น ซึ่งเป็นความเสี่ยงต่อเสถียรภาพที่รัฐธรรมนูญฉบับนี้อ้างว่าจะสร้างเสียเอง

ข้อเสนอเชิงหลักการ (เพื่อการอภิปรายสาธารณะ)

• คืนอำนาจจัดตั้งรัฐบาลให้ยึดโยงประชาชนโดยสมบูรณ์ และลด “ผู้มีสิทธิยับยั้ง” ที่ไม่มาจากการเลือกตั้งในประเด็นแกนกลางของอำนาจอธิปไตย
• ทำให้กระบวนการแก้รัฐธรรมนูญเป็นไปได้จริง ภายใต้หลักประชาธิปไตยและการมีส่วนร่วม ไม่ใช่ถูกล็อกด้วยเงื่อนไขที่ทำให้เปลี่ยนแทบไม่ได้
• จำกัดการใช้มาตรฐานจริยธรรมที่คลุมเครือ ให้สอดคล้องหลักนิติรัฐ ลดช่องว่างที่ทำให้กฎหมายกลายเป็นสนาม “ชี้ขาดการเมือง” แทนประชาชน
• ทบทวนบทบาทยุทธศาสตร์ชาติ ให้เป็น “กรอบนโยบาย” มากกว่า “เครื่องมือกำกับ/ลงโทษ” รัฐบาลจากการเลือกตั้ง
• ทบทวนบทเฉพาะกาลที่รับรองผลรัฐประหาร เพื่อฟื้นหลักความยุติธรรมและความรับผิดของผู้ใช้อำนาจนอกระบบ

ข้อสังเกตสุดท้าย: บทความนี้มุ่งวิเคราะห์ “โครงสร้าง” ไม่ใช่โจมตีบุคคลหรือสถาบันใด ๆ เพราะความเสื่อมของประชาธิปไตยมักเกิดจากการวางกติกาที่ทำให้ “พฤติกรรมบางชนิด” ได้เปรียบอย่างถาวร หากต้องการแก้ ต้องแก้ที่สถาปัตยกรรมของระบบ ไม่ใช่เพียงเปลี่ยนผู้เล่น การเปลี่ยนระบอบต้องเกิดจากการเปลี่ยนกลไกเชิงโครงสร้าง ซึ่งมากกว่าแค่เปลี่ยนตัวบุคคล

เชิงอรรถและบรรณานุกรม

1. Amnesty International (5 Aug 2016). Thailand: Referendum marred by human rights violations. แหล่งข้อมูล ↩
2. Thai Lawyers for Human Rights (TLHR). No Freedom, No Fairness: Running a Campaign at the Constitutional Referendum (รายงานการใช้กฎหมาย/คำสั่งต่อผู้เห็นต่าง). แหล่งข้อมูล ↩
3. สำนักงานเลขาธิการวุฒิสภา. รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๖๐ (ไฟล์ PDF ตัวบทรัฐธรรมนูญ). แหล่งข้อมูล ↩
4. The Nation Thailand (12 May 2024). An overview of 250 outgoing senators' role during their 5-year term (สรุปบทบาท ส.ว. แต่งตั้งในการเลือกนายกฯ/สกัดผู้สมัคร). แหล่งข้อมูล ↩
5. International Crisis Group (31 Jul 2023). Thai Establishment Thwarts Popular Will with Post-election Moves (วิเคราะห์การขัดขวางเจตจำนงประชาชนหลังเลือกตั้ง). แหล่งข้อมูล ↩
6. Prachatai English (12 Feb 2025). Parliament to debate amendment to Section 256... (อธิบายเงื่อนไขต้องได้เสียง ส.ว. อย่างน้อย 67 เสียงเป็นอุปสรรค). แหล่งข้อมูล ↩
7. Bangkok Post (24 Sep 2025). Bhumjaithai limits Senate role in charter rewriting (กล่าวถึงกติกาปัจจุบันต้องได้เสียง ส.ว. 1/3 และข้อเสนอให้ลดเพดาน). แหล่งข้อมูล ↩
8. TIME (21 Feb 2020). A Thai Opposition Party That Pushed for Democratic Reform Has Just Been Disbanded (กรณียุบพรรคอนาคตใหม่). แหล่งข้อมูล ↩
9. Human Rights Watch (7 Aug 2024). Thailand: Constitutional Court Dissolves Opposition Party (กรณียุบพรรคก้าวไกลและผลกระทบต่อประชาธิปไตย). แหล่งข้อมูล ↩
10. OHCHR – UN experts (12 Aug 2024). Thailand: UN experts seriously concerned about dissolution... (ข้อกังวลต่อการยุบพรรคและการลิดรอนสิทธิการมีส่วนร่วม). แหล่งข้อมูล ↩
11. ABC News (Australia) (14 Aug 2024). Thailand's constitutional court removes Prime Minister Srettha Thavisin... (คดีจริยธรรมและการถอดถอนนายกฯ). แหล่งข้อมูล ↩
12. Reuters (29 Aug 2025). Thai prime minister removed by court, triggering power scramble (กรณีแพทองธาร ชินวัตร พ้นตำแหน่งด้วยเหตุจริยธรรม). แหล่งข้อมูล ↩
13. Verfassungsblog (18 Sep 2025). Blurring the Divide between Legal and Political Liability (วิเคราะห์เส้นแบ่งความรับผิดทางการเมือง–กฎหมายในคดีถอดถอนนายกฯ). แหล่งข้อมูล ↩
14. ABC News (Australia) (23 Jun 2017). Thailand to impose 20-year national strategy on future governments (ชี้ผลผูกพันทางกฎหมายและการกำกับรัฐบาลเลือกตั้ง). แหล่งข้อมูล ↩
15. FAOLEX (เผยแพร่เอกสาร) National Strategy 2018–2037 (Thailand) (เอกสารกรอบยุทธศาสตร์ชาติ). แหล่งข้อมูล ↩
16. Human Rights Watch (24 Oct 2019). To Speak Out is Dangerous: Criminalization of Peaceful Expression in Thailand (บริบทการดำเนินคดีและ chilling effect). แหล่งข้อมูล ↩
17. iLaw (27 Nov 2019). แก้รัฐธรรมนูญ: ยกเลิก “มาตรา 279” ลบล้างผลพวงรัฐประหาร (อธิบายผลของมาตรา 279 ต่อการรับรองประกาศ/คำสั่ง คสช.). แหล่งข้อมูล ↩
18. Prachatai (26 Apr 2021). ศาล รธน.วินิจฉัยประกาศ คสช.... แม้ว่ารัฐธรรมนูญ 60 มาตรา 279 จะกำหนดให้ประกาศและคำสั่ง คสช... (สะท้อนการถกเถียงผลของมาตรา 279 ในทางปฏิบัติ). แหล่งข้อมูล ↩

ช

ต้องฟัง 15 นิสัยคนไทยที่ทำให้ชาติพัฒนาช้า โดย คันฉ่องส่องไทย กับ ดร. เพียงดิน รักไทย

คันฉ่องส่องไทย: 15 นิสัยร่วมที่บั่นทอนประชาธิปไตยและอนาคตชาติ

คันฉ่องส่องไทย

15 นิสัยร่วมที่บั่นทอนประชาธิปไตย การพัฒนาชาติ และชีวิตพลเมืองไทย

บทเตือนสติฉบับนี้ไม่ได้เขียนเพื่อประณามใครเป็นรายคน แต่เพื่อสะท้อน “โครงสร้างนิสัยร่วม” ที่ฝังลึกและทำให้ประชาธิปไตยอ่อนแรง การพัฒนาชาติสะดุด และศักดิ์ศรีของพลเมืองติดหล่มซ้ำซาก

สารบัญ 15 ข้อ

• 1) ยอมรับอำนาจโดยไม่ตั้งคำถาม
• 2) กลัวความขัดแย้งมากกว่ากลัวความอยุติธรรม
• 3) วัฒนธรรมอุปถัมภ์และระบบศักดินาแฝง
• 4) เคยชินกับการ “รอ” มากกว่าการ “ร่วมทำ”
• 5) โอนความรับผิดชอบให้ผู้อื่นเสมอ
• 6) ความงมงายที่แทนที่เหตุผล
• 7) ไม่รักของยาก ไม่อดทนระยะยาว
• 8) สไตล์การทำงานแบบเลี่ยงความรับผิด
• 9) การศึกษาที่ฝึกเชื่อฟังมากกว่าคิด
• 10) การเมืองแบบอารมณ์และตัวบุคคล
• 11) การมีส่วนร่วมทางสังคมแบบฉาบฉวย
• 12) ความเคยชินกับความเหลื่อมล้ำ
• 13) การใช้ศีลธรรมแบบเลือกข้าง
• 14) เชื่อว่าการเมืองเป็นเรื่องสกปรก
• 15) ไม่เห็นคุณค่าของตนเองในฐานะพลเมือง

15 ข้อในคันฉ่อง

1

ยอมรับอำนาจโดยไม่ตั้งคำถาม

คนไทยจำนวนมากถูกสอนให้เชื่อฟังมากกว่าคิด การตั้งคำถามต่อผู้มีอำนาจถูกตีความว่าไม่เหมาะสมหรือไม่จงรักภักดี เมื่ออำนาจไม่ถูกตรวจสอบอย่างจริงจัง ประชาธิปไตยจึงกลายเป็นเพียงฉากหน้า ไม่ใช่ระบบที่ทำงานจริง

2

กลัวความขัดแย้งมากกว่ากลัวความอยุติธรรม

สังคมไทยยก “ความสงบ” เหนือ “ความถูกต้อง” การเถียงอย่างมีเหตุผลถูกมองว่าเป็นความแตกแยก ทั้งที่ความขัดแย้งเชิงหลักการคือกลไกสำคัญของประชาธิปไตย ความอยุติธรรมจึงสะสมเงียบ ๆ จนกลายเป็นวิกฤต

3

วัฒนธรรมอุปถัมภ์และระบบศักดินาแฝง

ความก้าวหน้าในชีวิตยังผูกกับเส้นสาย บารมี และความใกล้ชิดผู้มีอำนาจ มากกว่าความสามารถจริง สิ่งนี้ทำลายหลักความเสมอภาค ทำให้คนเก่งหมดแรงใจ และคนไม่เก่งแต่มีเส้นได้ครองตำแหน่งสำคัญ

4

เคยชินกับการ “รอ” มากกว่าการ “ร่วมทำ”

พลเมืองถูกฝึกให้รอผู้นำ รอรัฐ รอคนดีจากฟ้า มากกว่าการลงมือร่วมแก้ปัญหาเอง เมื่อประชาชนเป็นเพียงผู้รอ ประชาธิปไตยย่อมอ่อนแอ เพราะขาดพลังจากฐานล่าง

5

โอนความรับผิดชอบให้ผู้อื่นเสมอ

เมื่อประเทศมีปัญหา ความผิดมักถูกโยนให้รัฐบาล นักการเมือง หรือกลุ่มใดกลุ่มหนึ่ง โดยไม่ย้อนถามบทบาทของตนเองในฐานะพลเมือง สังคมที่ไม่รับผิดชอบร่วมกัน จะไม่สามารถพัฒนาระบบที่ยั่งยืนได้

6

ความงมงายที่แทนที่เหตุผล

การพึ่งดวง บุญ วาสนา สิ่งศักดิ์สิทธิ์ ถูกใช้แทนการวิเคราะห์เชิงเหตุผล เมื่อความเชื่อเหนือข้อมูล นโยบายสาธารณะก็ไม่จำเป็นต้องตั้งอยู่บนหลักฐาน ประเทศจึงตัดสินใจเรื่องใหญ่ด้วยความรู้สึกมากกว่าวิทยาศาสตร์

7

ทัศนคติไม่รักของยาก ไม่อดทนระยะยาว

สังคมไทยให้คุณค่ากับทางลัดและผลลัพธ์เร็ว มากกว่าการฝึกฝนลึกและยาว การเรียนรู้เชิงลึก วิจัย และการสร้างสถาบันที่มั่นคงจึงถูกมองว่า “ช้าและไม่คุ้ม” ทั้งที่เป็นรากฐานของความเจริญแท้จริง

8

สไตล์การทำงานแบบเลี่ยงความรับผิด

การทำงานจำนวนมากมุ่ง “ไม่ให้ผิด” มากกว่า “ให้สำเร็จ” ความล้มเหลวถูกลงโทษมากกว่านำมาเรียนรู้ นวัตกรรมจึงไม่เกิด องค์กรไม่พัฒนา และประเทศหยุดอยู่กับที่

9

การศึกษาที่ฝึกเชื่อฟังมากกว่าคิด

ระบบการศึกษาสอนให้จำและทำตาม มากกว่าวิเคราะห์ ตั้งคำถาม และโต้แย้งเชิงเหตุผล เด็กจึงโตเป็นผู้ใหญ่ที่รอคำสั่ง ไม่กล้าตัดสินใจ และไม่พร้อมเป็นพลเมืองในระบอบประชาธิปไตย

10

การเมืองแบบอารมณ์และตัวบุคคล

การเมืองถูกลดเหลือการเชียร์หรือเกลียดคน มากกว่าการถกเถียงนโยบายและโครงสร้าง ประชาชนจึงติดกับดักการเมืองแบบแฟนคลับ ขาดการติดตาม ตรวจสอบ และประเมินผลงานอย่างมีเหตุผล

11

การมีส่วนร่วมทางสังคมแบบฉาบฉวย

การแสดงออกทางการเมืองจบลงที่โพสต์ ด่า หรือแชร์ แต่ไม่ต่อยอดเป็นการรวมกลุ่ม ทำงานเชิงนโยบาย หรือเฝ้าติดตามระยะยาว ประชาธิปไตยจึงขาดความต่อเนื่องและพลังจริง

12

ความเคยชินกับความเหลื่อมล้ำ

ความเหลื่อมล้ำถูกทำให้เป็นเรื่องปกติ คนจนถูกสอนให้ยอมรับชะตา คนรวยถูกมองว่าเก่งหรือมีบุญ เมื่อความไม่เป็นธรรมถูกทำให้ธรรมดา สังคมก็ไม่รู้สึกจำเป็นต้องแก้ไข

13

การใช้ศีลธรรมแบบเลือกข้าง

ศีลธรรมถูกใช้โจมตีฝ่ายตรงข้าม มากกว่าย้อนตรวจสอบตนเอง กฎหมายและหลักการถูกบิดเพื่อรับใช้ฝ่ายที่ตนชอบ สิ่งนี้ทำลายหลักนิติรัฐ และทำให้กติกาสาธารณะไร้ความศักดิ์สิทธิ์

14

ความเชื่อว่าการเมืองเป็นเรื่องสกปรก

คนดีจำนวนมากถอยห่างจากการเมือง เพราะเชื่อว่าเป็นเรื่องเลวร้าย ผลคือพื้นที่อำนาจถูกทิ้งให้คนที่ไม่ยึดหลักการ เมื่อคนดีไม่ร่วม ระบบย่อมไม่ดีได้

15

การไม่เห็นคุณค่าของตนเองในฐานะพลเมือง

คนไทยจำนวนไม่น้อยไม่รู้สึกว่าตนเองคือ “เจ้าของประเทศ” แต่เป็นเพียงผู้อาศัย เมื่อไม่เห็นคุณค่าของตนเอง ก็ไม่เรียกร้องสิทธิ ไม่ปกป้องเสรีภาพ และไม่หวงแหนประชาธิปไตย

ภาพรวมในคันฉ่อง: ปัญหาไม่ใช่คนไทยเลวหรือด้อยโดยธรรมชาติ แต่คือ “นิสัยร่วม” ที่ถูกสอน ถูกทำซ้ำ และถูกทำให้เป็นเรื่องปกติ เมื่อสิ่งใดถูกทำให้ปกติ สิ่งนั้นจะไม่ถูกตั้งคำถาม และเมื่อไม่ถูกตั้งคำถาม การเปลี่ยนแปลงก็ไม่เริ่ม

“ประชาธิปไตยไม่อ่อนแอเพราะตัวบทกฎหมายเพียงอย่างเดียว แต่มันอ่อนแอเพราะพลเมืองถูกฝึกให้เชื่อมากกว่าคิด รอมากกว่าร่วมทำ และกลัวมากกว่ายืนหยัด”

หากคนไทยไม่เปลี่ยนนิสัยเหล่านี้ ไม่ว่ารัฐธรรมนูญจะเขียนดีเพียงใด ประเทศก็จะวนกลับมาที่จุดเดิมเสมอ คันฉ่องบานนี้ไม่ได้เรียกร้องให้ใครโกรธ แต่เรียกร้องให้คนไทยกล้าดูหน้าตนเองในฐานะพลเมือง

คันฉ่องส่องไทย: PISA คณิตศาสตร์สะท้อนอะไรมากกว่าคะแนนสอบ

คันฉ่องส่องไทย บทเตือนสติ: คะแนน PISA คณิตศาสตร์สะท้อนอนาคตชาติ

PISA คณิตศาสตร์สะท้อนอะไรมากกว่าคะแนนสอบ
และทำไมคนไทยไม่ควรมองข้าม

คะแนนคณิตศาสตร์ต่ำ ไม่ได้แปลว่าเด็ก “โง่” แต่สะท้อน “นิสัยการคิด” ที่สังคมไทยกำลังหล่อหลอมทั้งระบบ ตั้งแต่รัฐ ครอบครัว โรงเรียน ไปจนถึงตัวเยาวชนเอง

กลุ่มเป้าหมาย: รัฐบาล · พ่อแม่ · ครู · เยาวชน ประเด็น: วินัยทางปัญญา · ตรรกะ · สมาธิ · ความสามารถรับมือความซับซ้อน

อ่านสาระหลัก ดูตัวเลขสำคัญ ข้อเสนอเชิงปฏิบัติ

ตัวเลขที่ต้องอ่านให้ “ลึก” กว่าคะแนน

หากอ่านผล PISA แบบไม่ผิวเผิน คะแนนคณิตศาสตร์ไม่ได้บอกแค่ว่าเด็กไทย “ทำโจทย์ไม่ได้” แต่กำลังสะท้อน โครงสร้างนิสัยทางปัญญา (cognitive habit) ของสังคมไทย และความพร้อมของประเทศต่อโลกที่ซับซ้อน

394 คะแนน

คะแนนเฉลี่ยคณิตศาสตร์ไทย (2022)

ลดลงจาก 419 (2018) และต่ำกว่าค่าเฉลี่ย OECD 472

58/81

อันดับโดยรวมในกลุ่มประเทศ/เขตเศรษฐกิจ

สะท้อนความเสี่ยงด้านทุนมนุษย์ระยะยาว

32%

ถึงระดับ 2 (พื้นฐานต่อชีวิตประจำวัน)

เทียบ OECD เฉลี่ย 69%: ช่องว่างความสามารถ “ใช้งานจริง”

1%

ระดับ 5–6 (คิดซับซ้อนระดับสูง)

เทียบ OECD เฉลี่ย 9%: ประเทศจะมี “นักคิดระบบ” น้อยเกินไป

ประเด็นชี้ชะตา

ตัวเลขที่น่ากลัวที่สุดไม่ใช่อันดับโลก แต่คือ “สัดส่วนคนที่ไปถึงระดับคิดซับซ้อน” ที่ต่ำมาก ซึ่งอาจทำให้ประเทศพึ่งพาคนอื่นในงานยุทธศาสตร์: เทคโนโลยี นโยบาย เศรษฐกิจ และการบริหารรัฐ

แก่นของคณิตศาสตร์: ฝึกนิสัยคนสร้างอนาคต

• คิดเป็นลำดับ ไม่ข้ามขั้น ไม่เดา
• แยก “รู้สึกว่าใช่” ออกจาก “พิสูจน์ว่าใช่”
• อยู่กับความยากโดยไม่หนี ไม่โทษคนอื่น
• ฝึกสมาธิแบบนิ่งและลึก (deep focus)
• ทำงานกับความซับซ้อนอย่างเป็นระบบ

เมื่อเด็กจำนวนมาก “ไม่ไปต่อ” กับคณิตศาสตร์ นี่อาจไม่ใช่แค่ปัญหาวิชาเรียน แต่อาจสะท้อนว่าเรากำลังเลี้ยงเด็กให้ ไม่ชอบของยาก ไม่ชอบกรอบ และไม่ชอบการฝึกฝนระยะยาว

คะแนนที่ตกต่ำ ไม่ได้บอกว่าเด็กไร้ค่า แต่บอกว่า “ระบบ” กำลังหล่อหลอมอะไร

คณิตศาสตร์ไม่ใช่วิชาท่องจำ และไม่ใช่วิชาที่เอาตัวรอดด้วยไหวพริบเฉพาะหน้า แต่เป็นวินัยที่ต้องอาศัยการฝึกซ้ำ ๆ โดยไม่เห็นผลลัพธ์ทันที หากเด็กส่วนใหญ่ไปไม่ถึงระดับ 2 ซึ่งเป็นระดับพื้นฐานต่อการใช้ชีวิต นั่นอาจหมายความว่าเด็กจำนวนมากยัง จัดการความคิดเชิงตรรกะในสถานการณ์จริงได้ไม่มั่นคง

คันฉ่องส่องไทย

สังคมที่แข็งแรง ไม่ได้ผลิตคนที่ “รู้สึกดี” ตลอดเวลา แต่ผลิตคนที่ “รับผิดชอบต่อความจริง” และรับมือกับความยากอย่างมีวินัยทางปัญญา

หากสิงคโปร์อยู่แถวหน้าของโลก นั่นไม่ใช่เพราะเด็กฉลาดกว่าโดยธรรมชาติเท่านั้น แต่เพราะทั้งระบบ—รัฐ ครู และครอบครัว—ส่งสารตรงกันว่า “ของที่ยาก คือของจำเป็น” เด็กจึงคุ้นชินกับกรอบที่เข้มงวด และไม่ตีความความยากว่าเป็นศัตรู

ในทางกลับกัน สังคมไทยจำนวนไม่น้อยกลับปลอบเด็กด้วยสารที่อาจ “เมตตาแต่ทำร้าย” เช่น “ไม่ถนัดก็ไม่เป็นไร” หรือ “เอาที่สบายใจ” เพราะหากใช้ผิดที่ผิดเวลา ข้อความเหล่านี้อาจกลายเป็นการสอนให้เด็ก ถอยหนีจากรากฐานของการสร้างอนาคต

“นี่ไม่ใช่เรื่องคะแนนสอบ แต่มันคือเรื่องทิศทางของชาติ: เรากำลังสร้างคนที่คิดเป็นระบบ หรือสร้างคนที่แพ้ความยากตั้งแต่ยังไม่เริ่ม?”

ข้อเสนอเชิงปฏิบัติ: รัฐบาลควรทำอะไรทันที

• ยกระดับ “ความเข้มของหลักสูตรขั้นต่ำ” ให้เด็กทุกคนไปถึงระดับที่ใช้ชีวิตจริงได้ (อย่างน้อย Level 2)
• ลงทุนครูคณิตศาสตร์แบบจริงจัง ทั้งการอบรมเชิงวิธีสอน การโค้ชรายกรณี และเครื่องมือวัดความก้าวหน้า
• ลดการเรียนเพื่อท่องจำ เปลี่ยนเป็นการแก้ปัญหา (problem solving) ที่เชื่อมชีวิตจริงและข้อมูลจริง
• สร้างระบบติว/เสริมฟรีแบบทั่วถึง โดยเน้นโรงเรียนชนบทและกลุ่มเสี่ยง ไม่ใช่ปล่อยให้ตลาดติวกลืนประเทศ
• วัดผลแบบต่อเนื่อง ไม่ใช่รอผลสอบใหญ่แล้วค่อยตื่นตกใจ

หลักคิด

แผนปฏิรูปที่ดี ต้องไม่โทษเด็ก แต่ต้องแก้ “สภาพแวดล้อม” ที่ทำให้เด็กไม่เกิดนิสัยการคิดลึก

พ่อแม่และเยาวชนควรเริ่มจากอะไร

• พ่อแม่: เลิกส่งสารว่า “ของยากไม่จำเป็น” แล้วเปลี่ยนเป็น “ยากได้ แต่ต้องฝึก”
• พ่อแม่: สร้างเวลา “นิ่งและลึก” วันละ 30–45 นาที (ตัดจอ/ตัดแจ้งเตือน) เพื่อฝึกสมาธิ
• เยาวชน: อย่ากลัวการทำผิด—คณิตศาสตร์คือสนามซ้อมการล้มแล้วลุกแบบมีเหตุผล
• เยาวชน: ฝึกโจทย์ให้เป็น “ระบบ” ไม่ใช่ฝึกให้ไว: เข้าใจขั้นตอนก่อน แล้วค่อยเพิ่มความเร็ว
• ทุกคน: เปลี่ยนทัศนคติจาก “เกลียดเลข” เป็น “ยังไม่ชำนาญ” แล้วค่อย ๆ ฝึก

ประเทศที่ซับซ้อน ต้องการพลเมืองที่คิดเป็นระบบ และนิสัยนั้นเกิดจากการฝึกกับสิ่งที่ยากอย่างสม่ำเสมอ ไม่ใช่จากคำพูดสวยงาม หรือแรงบันดาลใจชั่วคราว

บทส่งท้าย: คณิตศาสตร์ไม่ใช่ศัตรูของเด็ก แต่เป็นศัตรูของสังคมที่ไม่กล้าบอกความจริง

หากวันนี้เรายังไม่กล้าบอกเด็กไทยว่า “ของบางอย่างยาก แต่จำเป็น” วันหนึ่งเราอาจต้องบอกลูกหลานว่า ประเทศนี้ไม่มีอำนาจเลือกทางเอง เพราะเราไม่เคยฝึกคิดให้ลึกพอ

นี่ไม่ใช่เรื่องคะแนนสอบ แต่มันคือเรื่อง ทิศทางของชาติ

หมายเหตุข้อมูล (ตามบทสรุปที่ผู้เขียนใช้เป็นฐาน): PISA 2022: ไทยคณิตเฉลี่ย 394 (ลดจาก 419 ปี 2018), อันดับ 58/81, ถึงระดับ 2 = 32%, ระดับ 5–6 = 1%, ช่องว่างฐานะ 61 คะแนน (ต่ำกว่า OECD เฉลี่ย 93) และเพศไม่ต่างชัดเจน

อย่าหลงวาทกรรม "รักชาติ" ที่เนื้อแท้เป็นแค่คำลวง

คันฉ่องส่องไทย

เมื่อการอ้างความ “รักชาติ” ถูกใช้แทน "ความสามารถ" และการเลือกตั้งกลายเป็น "พิธีกรรมหลอกตัวเอง"

ทุกครั้งที่ประเทศเข้าใกล้การเลือกตั้ง กระแสหนึ่งจะถูกปลุกขึ้นมาเสมอ
กระแสที่พูดง่าย จำง่าย และกระแทกอารมณ์ได้เร็ว นั่นคือ
ชาติ ศาสนา กษัตริย์ ความสามัคคี และศัตรูของชาติ

คำเหล่านี้ไม่ผิดในตัวมันเอง
แต่ปัญหาคือ มันถูกใช้เป็น ม่านควัน เพื่อกลบคำถามที่สำคัญกว่ามาก นั่นคือ

ประเทศนี้กำลังมีปัญหาอะไรที่ต้นตอ และต้องการผู้นำแบบไหนมาแก้จริง ๆ

---

1. ชาตินิยมที่ไม่ถาม “อย่างไร” คือการเมืองแบบปลุกฝูงชน

นักการเมืองสายอนุรักษ์นิยมจำนวนไม่น้อย ไม่เคยอธิบายเชิงระบบ
ไม่เคยบอกว่า

• จะแก้เศรษฐกิจที่ผูกขาดอย่างไร

• จะแก้รัฐราชการที่ไร้ประสิทธิภาพอย่างไร

• จะแก้การทุจริตเชิงโครงสร้างอย่างไร

• จะแก้กฎหมายที่เอื้ออภิสิทธิ์อย่างไร

แต่เลือกใช้คำว่า
“ผมรักชาติ”
“ผมเลือดเข้มข้น”
“ผมยืนข้างสถาบัน”

คำถามที่คนไทยต้องถามคือ
รักชาติแบบไหน? ด้วยนโยบายอะไร? และต้องเสียอะไรไปบ้าง?

---

2. การปกป้องสถาบัน ไม่ใช่ข้ออ้างให้ประเทศหยุดคิด

การอ้าง “ปกป้องสถาบันกษัตริย์” ถูกใช้ซ้ำแล้วซ้ำเล่า
เพื่อ ปิดปากคำถาม และ ปิดการตรวจสอบ

แต่ความจริงเชิงหลักการคือ

• สถาบันจะมั่นคงได้ ต้องอยู่บนรัฐที่โปร่งใส

• ความจงรักภักดีไม่อาจทดแทนความสามารถ

• การบริหารประเทศผิดพลาด ไม่ได้กลายเป็นเรื่องถูกต้องเพียงเพราะอ้างความศักดิ์สิทธิ์

การใช้สถาบันเป็นเกราะกำบังทางการเมือง
ไม่ใช่การปกป้อง
แต่คือการ ดึงสถาบันลงมาเสี่ยงกับความล้มเหลวของรัฐบาล

---

3. “ความสามัคคี” ที่ไม่แตะความไม่เป็นธรรม คือการบังคับให้คนเงียบ

คำว่า “สามัคคี” ฟังดูดี
แต่ในทางปฏิบัติ มันมักถูกใช้ในความหมายเดียวคือ

อย่าวิจารณ์ อย่าตั้งคำถาม อย่าทำให้ผู้มีอำนาจลำบากใจ

นี่ไม่ใช่ความสามัคคี
แต่มันคือ การทำให้ความอยุติธรรมอยู่ต่อได้อย่างสงบ

ประเทศที่ปัญหาถูกกดไว้ใต้พรม
จะไม่สงบในระยะยาว
มันเพียงแค่ รอวันปะทุ

---

4. พรรคที่ “อยากมีอำนาจ” มากกว่า “กล้าแก้โครงสร้าง” จะทำอะไรไม่ได้จริง

แม้บางพรรคจะพูดว่าจะแก้ปัญหา
แต่เมื่อพิจารณาให้ลึก จะพบว่า

• ฐานอำนาจของเขาผูกกับทุนผูกขาด

• แนวร่วมของเขาคือระบบราชการเก่า

• ความอยู่รอดของเขาขึ้นกับกลไกนอกการเลือกตั้ง

คำถามคือ
คนที่ต้องพึ่งโครงสร้างเดิม จะกล้าทำลายโครงสร้างเดิมได้อย่างไร?

คำตอบคือ ไม่ได้
หรือ ไม่กล้า
หรือ ทำเป็นพูด แต่ไม่ทำจริง

---

5. ประเทศไทยวันนี้ ไม่ได้ต้องการ “นักรบ” แต่ต้องการ “หมอผ่าตัดระบบ”

ปัญหาของไทยไม่ใช่ศึกภายนอกเป็นหลัก
แต่คือ

• ระบบเศรษฐกิจที่เอื้อคนส่วนน้อย

• การเมืองที่ไม่รับผิด

• กฎหมายที่ไม่เท่าเทียม

• การศึกษาและสื่อที่ทำให้ประชาชนคิดไม่เป็น

ประเทศเช่นนี้
ไม่ได้ต้องการคนตะโกนเสียงดัง
ไม่ได้ต้องการผู้นำที่โชว์ความเข้ม
แต่ต้องการ ผู้นำที่กล้าแตะผลประโยชน์ กล้าเสียคะแนน และกล้ารับแรงต้าน

---

6. เลือกตั้งครั้งนี้ อย่าดูว่าใคร “รักชาติ”

แต่จงดูว่าใคร “รักความจริง”

คนที่รักชาติจริง

• ต้องยอมรับปัญหา ไม่ปิดบังมัน

• ต้องยอมให้ตรวจสอบ ไม่กลัวคำถาม

• ต้องกล้าเปลี่ยนโครงสร้าง แม้จะกระทบพวกเดียวกัน

ถ้าคนไทยยังเลือก
จากอารมณ์
จากความกลัว
จากคำขวัญที่ฟังแล้วอุ่นใจ

เราจะได้รัฐบาลแบบเดิม
ปัญหาแบบเดิม
และอนาคตที่เลื่อนออกไปไม่รู้จบ

---

คำเตือนสุดท้ายจากคันฉ่องส่องไทย

ชาติไม่ได้พังเพราะศัตรูภายนอกเป็นหลัก
แต่มักพังเพราะประชาชนยอมให้คนไม่เหมาะสม
ใช้ “ชาติ” เป็นข้ออ้างในการยึดอำนาจไปใช้ โดยไร้ความสามารถในการแก้ปัญหาชาติ และพวกนี้ก็มักใช้อำนาจแสวงประโยชน์ในกลุ่มก้อนของตน

การเลือกตั้งไม่ใช่พิธีกรรมแห่งความภักดีหรือมองนักการเมืองว่ามีบุญคุณ หรือรักชาติกว่าใคร
แต่คือ การตัดสินใจเชิงเหตุผล เพื่ออนาคตของลูกหลาน

ถ้าเรายังเลือกด้วยหัวใจอย่างเดียว
โดยไม่ใช้สมอง
ประเทศนี้จะยังถูกปกครองด้วยคำพูดที่กลวงเปล่า
ไม่ใช่ด้วยความจริง เพราะคนที่อ้างว่ารักชาติดัง ๆ นั้น เนื้อแท้มักมีน้ำลายไหลยืดซ่อนอยู่

—
คันฉ่องส่องไทย

ศัตรูของชาติไทย ไม่ใช่แค่รัฐบาลกัมพูชา อย่างที่หลายคนเข้าใจ โดย คันฉ่องส่องไทย กับ ดร. เพียงดิน รักไทย