คันฉ่องส่องไทย
เลนส์วิเคราะห์สถาบันการเมืองไทย ฉบับกึ่งวิชาการ
5 องคมนตรี... โดยไม่มีผู้รับสนองพระบรมราชโองการ
ช่องว่างระหว่างตัวอักษรรัฐธรรมนูญ กับ “พระราชอัธยาศัย”
18 พฤษภาคม 2569
เมื่อวันที่ 16 พฤษภาคม 2569 ราชกิจจานุเบกษาเผยแพร่ พระบรมราชโองการ โปรดเกล้าฯ แต่งตั้ง หม่อมหลวงปนัดดา ดิศกุล เป็นองคมนตรี เพื่อแทนที่นายศุภชัย ภู่งาม ผู้ลาออกด้วยเหตุผลด้านสุขภาพ
ข่าวนี้ไม่ได้สร้างความฮือฮาเท่าที่ควร... แต่สำหรับผู้สังเกตการณ์การเมืองไทยที่นั่งจ้อง “คันฉ่อง” มาอย่างยาวนาน มันคือ สัญญาณสำคัญอีกครั้ง ของการเปลี่ยนแปลงเงียบ ๆ ในกระบวนการสถาบันสูงสุดของประเทศ
ภาพที่ชัดเจนจาก “คันฉ่อง”
จากข้อมูลที่รวบรวมได้ พบว่า 5 ฉบับล่าสุด ของพระบรมราชโองการแต่งตั้งองคมนตรี (ได้แก่ เกษม จันทร์แก้ว, พล.อ.บัณฑิตย์ มลายอริศูนย์, พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา, เศรษฐพุฒิ สุทธิวาทนฤพุฒิ และล่าสุด หม่อมหลวงปนัดดา ดิศกุล) ไม่มีผู้ลงนามรับสนองพระบรมราชโองการ แม้แต่น้อย
“รัฐธรรมนูญเขียนชัด... แต่พระราชอัธยาศัยกว้างกว่า”
รัฐธรรมนูญ 2560 มาตรา 11 บอกอะไร?
มาตรา 11 ระบุไว้อย่างชัดเจนว่า:
“การเลือกและแต่งตั้งองคมนตรี หรือการให้องคมนตรีพ้นจากตำแหน่ง ให้เป็นไปตามพระราชอัธยาศัย
ให้ประธานองคมนตรีเป็นผู้ลงนามรับสนองพระบรมราชโองการแต่งตั้งองคมนตรีอื่น...”
นี่คือกลไก ผู้รับสนองพระบรมราชโองการ (countersignature) ที่รัฐธรรมนูญทุกฉบับหลัง 2475 ใช้เป็นเครื่องมือรับประกัน “นิติรัฐ” และหลัก “พระมหากษัตริย์ไม่ต้องรับผิดชอบทางการเมือง”
แต่ใน 5 กรณีนี้ ประธานองคมนตรี (พล.อ.สุรยุทธ์ จุลานนท์) ซึ่งยังคงดำรงตำแหน่งอยู่ ไม่ได้ลงนาม
ทำไมจึงสำคัญ? มองในมิติกึ่งวิชาการ
- ความชอบด้วยกฎหมายรัฐธรรมนูญ
แม้มาตรา 10 จะให้พระมหากษัตริย์ทรงเลือกตามพระราชอัธยาศัย แต่มาตรา 11 เป็น ขั้นตอนบังคับ ไม่ใช่ “ทางเลือก” การข้ามขั้นตอนจึงเป็นประเด็นทางกฎหมายรัฐธรรมนูญโดยตรง - การปรับสมดุลอำนาจในรัชกาลปัจจุบัน
องคมนตรีในรัฐธรรมนูญ 2560 ไม่ใช่เพียง “ที่ปรึกษา” แต่ยังมีสถานะเป็น “ข้าราชการในพระองค์” การแต่งตั้งโดยตรงมากขึ้นอาจสะท้อนถึงการกระชับอำนาจส่วนพระองค์ให้เข้มข้นยิ่งขึ้น - บรรทัดฐานทางการเมือง
ในอดีต การแต่งตั้งองคมนตรีเกือบทุกกรณีล้วนมีผู้รับสนอง (ไม่ว่าจะเป็นประธานรัฐสภาหรือประธานองคมนตรี) การหายไปของลายเซ็นนี้ใน 5 ฉบับติดต่อกัน จึงเป็น “ความปกติใหม่” ที่ควรถูกสังเกตและถกเถียงอย่างเปิดเผย
นัยยะที่คนไทยควรตระหนัก
การเมืองไทยในยุคนี้กำลังเผชิญกับ “ช่องว่างเชิงสถาบัน” (institutional gap) ระหว่างตัวอักษรของรัฐธรรมนูญ กับการตีความและปฏิบัติจริงในพระราชอำนาจ
ฝ่ายหนึ่งอาจมองว่าเป็น “การปรับตัวให้เหมาะสมกับบริบทสมัยใหม่”
อีกฝ่ายอาจเห็นว่าเป็น “การผ่อนคลายกลไกตรวจสอบและถ่วงดุล”
ไม่ว่ามุมมองใดก็ตาม สิ่งที่ “คันฉ่อง” ชี้ให้เห็นคือ: สถาบันการเมืองไทยกำลังเปลี่ยนแปลง อย่างเงียบ ๆ แต่มีนัยยะลึกซึ้ง
ในฐานะประชาชน เราควรติดตามด้วย:
- ความเคารพสถาบันตามรัฐธรรมนูญ
- สายตาที่แหลมคมและจิตใจที่เปิดกว้าง
- การวิเคราะห์ด้วยเหตุผล ไม่ใช่ด้วยอารมณ์
เพราะสุดท้ายแล้ว... อนาคตของประเทศขึ้นอยู่กับว่าเราจะเข้าใจ “ความจริง” ที่คันฉ่องกำลังส่องให้เห็น หรือจะเลือกหันหน้าหนีไปทางอื่น
บทความนี้เขียนในแนววิเคราะห์กึ่งวิชาการ เพื่อกระตุ้นการคิดไตร่ตรอง ไม่มีเจตนาทำลายสถาบันใด ๆ
คันฉ่องส่องไทย | วิเคราะห์ด้วยเลนส์ความจริง
