เมื่อคนไทยจำนวนมากตั้งคำถามว่า เหตุใดการเลือกตั้งที่เต็มไปด้วยข้อกังขา ข้อพิรุธ และข้อร้องเรียน จึงยังนำไปสู่การจัดตั้งรัฐบาลได้อย่างหน้าตาเฉย คำตอบที่ตรงที่สุดก็คือ เพราะในระบบการเมืองไทย “ความต่อเนื่องของอำนาจ” มักถูกวางไว้เหนือ “ความบริสุทธิ์ของกระบวนการ” เสมอ ปัญหาจึงไม่ใช่เพียงว่ามีความสกปรกหรือไม่ แต่คือความสกปรกนั้นถูกทำให้กลายเป็นส่วนหนึ่งของสถาปัตยกรรมทางอำนาจไปแล้วหรือยัง และหากตอบอย่างซื่อสัตย์ คำตอบก็คือ มันถูกทำให้เป็นเช่นนั้นมานานแล้ว
ถ้ามองเพียงผิวหน้า การเลือกตั้งคือกลไกที่เปิดโอกาสให้ประชาชนลงคะแนน ตัดสินใจ และมอบฉันทานุมัติแก่ผู้แทนเพื่อไปจัดตั้งรัฐบาล แต่ถ้ามองให้ลึกเข้าไปในโครงสร้างการเมืองไทย จะพบว่าการเลือกตั้งมักไม่ได้ทำหน้าที่เป็น “ประตูส่งผ่านเจตจำนงของประชาชน” อย่างตรงไปตรงมา หากกลับทำหน้าที่เป็น “พิธีกรรมสร้างความชอบธรรม” ให้กับเกมอำนาจที่มีผู้กำกับอยู่เบื้องหลัง เมื่อการเลือกตั้งมีสถานะเช่นนี้ คำถามจึงไม่ใช่ว่าใครชนะเลือกตั้งเท่านั้น แต่คือใครได้รับอนุญาตให้ใช้ชัยชนะนั้นได้จริง
ปัญหาใหญ่ของไทยไม่ใช่เพียงการเลือกตั้งไม่สะอาด แต่คือการที่ระบบทั้งระบบสามารถเดินหน้าต่อได้ แม้ความไม่สะอาดนั้นยังไม่ถูกคลี่คลายเลย
หนึ่ง: ความสกปรกของการเลือกตั้งไทย ไม่ได้มีแค่การซื้อเสียง
คนจำนวนมากยังติดอยู่กับภาพจำเก่าว่า “การเลือกตั้งสกปรก” หมายถึงการซื้อเสียง แจกเงิน หรือใช้อิทธิพลในท้องถิ่นเท่านั้น ทั้งที่ในความเป็นจริง ความสกปรกของการเลือกตั้งในสังคมไทยได้พัฒนาไปสู่ระดับที่ซับซ้อนกว่านั้นมาก มันไม่ได้อยู่แค่หน้าหน่วยเลือกตั้ง แต่อยู่ในระดับการออกแบบกติกา การใช้สถาบันทางกฎหมาย การควบคุมเรื่องเล่า และการบริหารเวลาในการตัดสินคดีทางการเมือง
การซื้อเสียงยังมีอยู่ การใช้อำนาจท้องถิ่น การระดมเครือข่ายหัวคะแนน หรือการกดดันทางอ้อมก็ยังมีอยู่ แต่สิ่งเหล่านี้เป็นเพียงชั้นล่างสุดของปัญหาเท่านั้น ชั้นที่ลึกกว่าและอันตรายกว่าคือการทำให้การเลือกตั้งทั้งสนามถูกกำหนดไว้ล่วงหน้าว่า ใครมีโอกาสชนะ ใครมีโอกาสถูกสกัด และใครจะถูกทำให้ชนะไม่ได้แม้ประชาชนลงคะแนนให้แล้ว
ในการเมืองไทยสมัยใหม่ ความสกปรกจึงไม่ได้ปรากฏในรูปของคนฉีกบัตรอย่างโจ่งแจ้งเสมอไป แต่อยู่ในรูปของการวางกติกาให้ฝ่ายหนึ่งได้เปรียบอย่างเป็นระบบ การตีความกฎหมายแบบเลือกเวลา การปล่อยให้ข้อร้องเรียนค้างคาในช่วงที่อำนาจกำลังถูกจัดสรร และการใช้กลไกซึ่งดูเป็นทางการตามรัฐธรรมนูญมาเปลี่ยนเจตจำนงของประชาชนให้กลายเป็นเพียงข้อมูลประกอบการต่อรอง
สอง: การเลือกตั้งในไทยมักไม่ใช่สนามแข่งขันเสรี แต่เป็นสนามที่ถูกออกแบบไว้แล้ว
สิ่งที่ทำให้คำว่า “สกปรก” มีน้ำหนักในกรณีไทย ไม่ใช่เพราะมีข้อผิดพลาดเป็นรายจุดเท่านั้น แต่เพราะทั้งโครงสร้างเคยถูกทำให้บิดเบี้ยวตั้งแต่ต้น รายงานของ Human Rights Watch ว่าด้วยประเทศไทยระบุชัดว่าการเลือกตั้งทั่วไปปี 2023 ดำเนินขึ้นภายใต้กรอบกฎหมายและรัฐธรรมนูญที่ “บกพร่องและไม่เป็นธรรม” ซึ่งเป็นมรดกจากคณะรัฐประหาร และแม้พรรคก้าวไกลจะชนะเลือกตั้งได้มากที่สุด วุฒิสภาที่แต่งตั้งโดยฝ่ายรัฐประหารก็มีบทบาทสำคัญในการสกัดไม่ให้พรรคดังกล่าวจัดตั้งรัฐบาล[1]
คำว่า “สนามถูกออกแบบไว้แล้ว” จึงไม่ใช่คำกล่าวหาเกินจริง เพราะในปี 2023 แม้พรรคที่ชนะเลือกตั้งและพรรคร่วมจะรวมกันได้ 311 ที่นั่งในสภาผู้แทนราษฎร แต่ไทยในเวลานั้นไม่ได้ให้ ส.ส. ที่มาจากประชาชนตัดสินใจเรื่องนายกรัฐมนตรีเพียงลำพัง วุฒิสภาที่ไม่ได้มาจากการเลือกตั้งยังมีสิทธิร่วมโหวตนายกฯ ทำให้การได้เสียงข้างมากจากประชาชนไม่เท่ากับการได้อำนาจจัดตั้งรัฐบาลจริง[2]
นี่คือหัวใจของปัญหา เพราะในประเทศที่ระบบเป็นประชาธิปไตยปกติ เสียงข้างมากในสภาล่างย่อมควรเป็นฐานหลักของการจัดตั้งรัฐบาล แต่ในไทย กติกาถูกออกแบบให้มี “ชั้นกันกระแทก” สำหรับฝ่ายอำนาจเดิม ต่อให้ประชาชนส่งสัญญาณชัดเจนเพียงใด ระบบก็ยังมีเครื่องมือสำหรับชะลอ สกัด หรือเปลี่ยนทิศของผลเลือกตั้งได้อยู่ดี
กล่าวอีกอย่างหนึ่ง การเลือกตั้งไทยจำนวนไม่น้อยไม่ได้ถูกทำให้เป็นพื้นที่ที่ประชาชน “ตัดสินผล” หากเป็นพื้นที่ที่ประชาชน “ส่งสัญญาณ” แล้วผลสุดท้ายค่อยไปตัดสินกันอีกทีในห้องเจรจา ในองค์กรอิสระ หรือในศาล
สาม: เมื่อเจตจำนงประชาชนชนกับโครงสร้างอำนาจ โครงสร้างมักชนะ
หลังการเลือกตั้งปี 2023 สำนักข่าว Reuters รายงานอย่างตรงไปตรงมาว่า ในประเทศอื่น ๆ การมี 311 เสียงในสภาล่างน่าจะเป็นเส้นทางสู่การจัดตั้งรัฐบาลอย่างชัดเจน แต่สำหรับไทยกลับไม่ใช่ เพราะยังมีวุฒิสภาที่แต่งตั้งโดยกองทัพหลังรัฐประหาร 2014 และวุฒิสภานี้มีส่วนร่วมโดยตรงในการลงมติเลือกนายกฯ[3] ต่อมาผู้นำพรรคที่ชนะเลือกตั้งถูกขัดขวางในการโหวตนายกฯ ถึงสองครั้ง และในเวลาต่อมาก็เปิดทางให้พรรคอันดับรองพยายามตั้งรัฐบาลแทน[4]
ภาพเช่นนี้ทำให้เราเห็นรูปแบบสำคัญของการเมืองไทย นั่นคือ ต่อให้ประชาชนลงคะแนนอย่างชัดเจน ผลของการเลือกตั้งก็ยังต้องผ่าน “ด่านแปลงเจตจำนง” อีกหลายชั้น เจตจำนงประชาชนจึงไม่ไหลตรงสู่รัฐบาล แต่ต้องไหลผ่านเครือข่ายของสถาบันที่สามารถหยุด บิด หรือจัดระเบียบใหม่ได้
เมื่อมองเช่นนี้ ความสกปรกของการเลือกตั้งจึงไม่ได้เป็นเพียงเรื่องเทคนิคหรือการทุจริตรายหน่วยเลือกตั้ง แต่เป็นเรื่องของความสัมพันธ์ระหว่าง “ประชาชนผู้ลงคะแนน” กับ “ระบบผู้มีอำนาจเหนือความหมายของคะแนน” ตราบใดที่คะแนนเสียงยังถูกทำให้เป็นเพียงหนึ่งในหลายตัวแปร และไม่ใช่ตัวแปรชี้ขาด การเลือกตั้งไทยก็ยังอยู่ในสภาพก้ำกึ่งระหว่างพิธีกรรมประชาธิปไตยกับระบบควบคุมผลลัพธ์
สี่: ศาลรัฐธรรมนูญในไทยไม่ได้เป็นเพียงผู้ตีความกฎหมาย แต่เป็นผู้กำหนดจังหวะทางการเมือง
หากต้องการเข้าใจว่าทำไมคดีความค้างอยู่ในศาลแล้วรัฐบาลยังตั้งได้ เราต้องทำความเข้าใจบทบาทของศาลรัฐธรรมนูญในระบบการเมืองไทยให้ชัด ศาลรัฐธรรมนูญไทยมิได้เป็นเพียงองค์กรที่ตีความข้อกฎหมายแบบเป็นกลางอย่างแยกขาดจากการเมือง หากแต่มีบทบาทเชิงโครงสร้างในการกำหนดว่าใครจะอยู่ต่อ ใครจะถูกพัก ใครจะถูกปลด และพรรคใดจะถูกยุบ
Reuters รายงานในปี 2024 ว่า ศาลรัฐธรรมนูญมีบทบาท “ศูนย์กลาง” ในวิกฤตการเมืองไทยระยะยาว และการปลดนายกรัฐมนตรีเศรษฐา ทวีสิน ทำให้เขาเป็นนายกรัฐมนตรีคนที่สี่ในรอบ 16 ปีที่ถูกให้ออกจากตำแหน่งโดยคำวินิจฉัยของศาลเดียวกัน[5] ในช่วงเวลาใกล้กัน ศาลยังมีคำสั่งยุบพรรคก้าวไกล ซึ่งเป็นพรรคชนะเลือกตั้งปี 2023 อีกด้วย[6]
ประเด็นสำคัญอยู่ตรงนี้ ศาลในบริบทไทยไม่ได้มีอำนาจเฉพาะการตัดสินว่าอะไรถูกหรือผิด แต่ยังมีอำนาจกำหนด “จังหวะ” ของการเมืองด้วย ว่าคดีใดจะรับไว้พิจารณาเมื่อใด จะสั่งหยุดกระบวนการหรือไม่ จะให้ผู้ถูกร้องหยุดปฏิบัติหน้าที่หรือไม่ และจะตัดสินในช่วงเวลาใดที่ส่งผลทางการเมืองมากที่สุด
เมื่อศาลมีอำนาจเหนือจังหวะเช่นนี้ การตั้งรัฐบาลจึงไม่จำเป็นต้องรอให้ทุกอย่างกระจ่างก่อน เพราะกระบวนการกฎหมายเองสามารถเลือกเดินคู่ขนานไปกับการจัดสรรอำนาจได้ กล่าวอีกแบบคือ ในไทย การพิจารณาคดีทางรัฐธรรมนูญจำนวนไม่น้อยไม่ได้เกิดขึ้น “ก่อน” การเมืองหรือ “หลัง” การเมือง แต่เกิดขึ้น “ภายใน” เกมการเมืองอย่างเต็มตัว
ห้า: “ตั้งรัฐบาลก่อน วินิจฉัยทีหลัง” คือเทคนิคคุมอำนาจ ไม่ใช่อุบัติเหตุ
หลายคนอาจสงสัยว่า หากมีคดีความสำคัญค้างอยู่ เหตุใดจึงไม่รอให้ศาลวินิจฉัยเสียก่อน คำตอบก็คือ เพราะการเมืองไทยมักให้คุณค่ากับการปิดสุญญากาศอำนาจและการสร้าง “ความจริงทางการเมืองใหม่” เร็วกว่าการรอความจริงทางกฎหมายให้ชัดเจน
กรณีร่วมสมัยที่สุดคือเดือนมีนาคม 2026 เมื่อศาลรัฐธรรมนูญรับคำร้องเกี่ยวกับความชอบด้วยกฎหมายของบัตรเลือกตั้ง ซึ่งมีข้อกังวลเรื่องบาร์โค้ดและคิวอาร์โค้ดอาจกระทบหลักการลงคะแนนลับ แต่ศาลไม่ได้สั่งหยุดกระบวนการรัฐสภา ทำให้การโหวตนายกฯ และการเดินหน้าจัดตั้งรัฐบาลยังดำเนินต่อไปได้[7] Reuters ยังระบุด้วยว่า แม้มีข้อร้องเรียน 21 เรื่องจากสาธารณชนเกี่ยวกับบัตรเลือกตั้ง แต่ระบบการจัดตั้งรัฐบาลก็ยังเดินหน้าตามกำหนด[8]
ตรงนี้คือแก่นของการเมืองไทยแบบอำนาจนิยมเชิงกติกา กล่าวคือ ต่อให้มีข้อกังขาเรื่องความชอบธรรมของการเลือกตั้ง กระบวนการสถาปนาอำนาจก็ยังสามารถเดินต่อได้ ตราบใดที่ยังไม่มีคำสั่งให้หยุด นั่นหมายความว่า สิ่งที่มีน้ำหนักจริงในทางปฏิบัติไม่ใช่ “ความสะอาดที่พิสูจน์แล้ว” แต่คือ “การไม่มีคำสั่งหยุดอย่างเป็นทางการ” เมื่อเป็นเช่นนี้ ผู้ได้เปรียบย่อมมีแรงจูงใจเต็มที่ในการเร่งสร้างรัฐบาลให้เสร็จก่อน
เพราะเมื่อรัฐบาลเกิดขึ้นแล้ว มีคณะรัฐมนตรีแล้ว มีการแบ่งกระทรวงแล้ว มีการจัดวางผลประโยชน์แล้ว ทุกอย่างจะเข้าสู่ภาวะที่นักรัฐศาสตร์เรียกว่า fait accompli หรือภาวะที่ข้อเท็จจริงทางการเมืองถูกทำให้เกิดขึ้นแล้วจนย้อนกลับได้ยาก ต่อให้ภายหลังมีคำตัดสินหรือคำวินิจฉัยที่สร้างแรงสั่นสะเทือน ก็ยังต้องต่อสู้กับความจริงอีกชั้นหนึ่งที่ได้ถูกสถาปนาไปแล้ว
ในการเมืองไทย การตั้งรัฐบาลจำนวนไม่น้อยไม่ใช่ผลลัพธ์สุดท้ายของความชอบธรรม แต่เป็นเครื่องมือสำหรับสร้างความชอบธรรมย้อนหลังให้กับตนเอง
หก: ทำไมชนชั้นนำจึงอยากให้รัฐบาลเกิดเร็ว แม้คดียังไม่จบ
การเร่งจัดตั้งรัฐบาลทั้งที่คดีสำคัญยังแขวนอยู่ ไม่ได้เกิดจากความไร้ระเบียบเท่านั้น แต่มีเหตุผลทางอำนาจรองรับอยู่ อย่างแรกคือชนชั้นนำไทยจำนวนหนึ่งให้ความสำคัญกับ “เสถียรภาพเชิงภาพ” มากกว่าความชอบธรรมเชิงรากฐาน ขอเพียงมีรัฐบาล มีนายกฯ มีงบประมาณเดิน มีการบริหารราชการต่อเนื่อง ก็ถือว่าสามารถลดแรงกดดันทางเศรษฐกิจและการเมืองได้ระดับหนึ่ง
อย่างที่สองคือการไม่มีรัฐบาลเต็มรูปแบบย่อมเปิดพื้นที่ให้ประชาชนตั้งคำถามกับความชอบธรรมของทั้งระบบมากขึ้น แต่การมีรัฐบาลแม้จะเกิดจากกระบวนการที่ก้ำกึ่ง ย่อมทำให้สังคมส่วนหนึ่งเริ่มเข้าสู่โหมด “ยอมรับสภาพ” และค่อย ๆ เคลื่อนจากคำถามว่า “สิ่งนี้ชอบธรรมหรือไม่” ไปสู่คำถามว่า “รัฐบาลนี้จะบริหารเก่งหรือไม่” ซึ่งเป็นการย้ายสนามต่อสู้จากที่มาของอำนาจไปสู่ผลงานปลายทาง
อย่างที่สามคือการจัดตั้งรัฐบาลคือการแจกจ่ายตำแหน่ง งบประมาณ และเครือข่ายผลประโยชน์ เมื่อการต่อรองเหล่านี้เริ่มลงหลัก ผู้เล่นจำนวนมากจะมีต้นทุนสูงขึ้นเรื่อย ๆ หากระบบต้องกลับลำ ดังนั้นยิ่งรัฐบาลถูกตั้งเร็วเท่าใด เครือข่ายผลประโยชน์ก็ยิ่งก่อตัวเร็วเท่านั้น และนั่นยิ่งทำให้ความเป็นไปได้ในการทบทวนต้นทางยากขึ้น
เจ็ด: ความสกปรกที่ลึกที่สุด คือการทำให้สิ่งผิดปกติดูเป็นเรื่องปกติ
อันตรายที่สุดของระบบการเมืองไทยไม่ใช่เพียงการมีข้อพิรุธ แต่คือการทำให้ข้อพิรุธเหล่านั้นกลายเป็นเรื่องที่ผู้คนคุ้นชิน เมื่อประชาชนได้เห็นซ้ำแล้วซ้ำเล่าว่า พรรคที่ชนะเลือกตั้งอาจไม่ได้เป็นรัฐบาล นายกฯ ที่มาจากระบบรัฐสภาอาจถูกปลดได้กลางคัน พรรคฝ่ายค้านอาจถูกยุบ และแม้ศาลจะรับคำร้องสำคัญ กระบวนการตั้งรัฐบาลก็ยังเดินหน้าได้อยู่ ผู้คนจำนวนไม่น้อยจะเริ่มรู้สึกว่านี่คือ “ธรรมชาติของการเมืองไทย” มากกว่าจะเห็นว่ามันคือความบิดเบี้ยวที่ควรถูกท้าทาย
เมื่อสังคมคุ้นกับความผิดปกติ ความผิดปกติก็กลายเป็นฐานใหม่ของความปกติ และเมื่อสิ่งนี้เกิดขึ้นระบอบอำนาจย่อมแข็งแรงขึ้นอย่างมาก เพราะไม่จำเป็นต้องทำให้ทุกคนเชื่อว่าระบบยุติธรรมและสมบูรณ์ เพียงแค่ทำให้คนส่วนใหญ่รู้สึกว่า “ถึงไม่ดี แต่ก็เป็นแบบนี้แหละ” ก็เพียงพอแล้ว
แปด: สุดท้ายแล้ว ปัญหาไม่ได้มีแค่คนโกง แต่คือระบบที่ทำให้คนโกงอยู่รอด
หากจะวิจารณ์การเลือกตั้งไทยอย่างจริงจัง เราต้องไม่หยุดอยู่แค่การด่าคนซื้อเสียง คนใช้อำนาจ หรือพรรคการเมืองบางพรรค เพราะต่อให้เปลี่ยนตัวละคร แต่ถ้าฉากและกติกายังเหมือนเดิม ผลลัพธ์ก็จะย้อนกลับมาคล้ายเดิมอีก ปัญหาที่แท้คือระบบที่เปิดช่องให้การสกปรกมีผลตอบแทน เปิดช่องให้ความไม่ชอบธรรมแปลงเป็นอำนาจได้ และเปิดช่องให้คำวินิจฉัยทางกฎหมายถูกใช้เป็นคันโยกจัดระเบียบการเมืองอยู่เสมอ
นั่นทำให้คำถามสำคัญที่สุดไม่ใช่เพียงว่า การเลือกตั้งครั้งใดสกปรกกว่ากัน หรือรัฐบาลชุดใดหน้าด้านกว่ากัน แต่คือว่า ประเทศไทยจะยอมรับต่อไปหรือไม่กับระบบที่ประชาชนมีสิทธิเลือก แต่ไม่มีหลักประกันว่าคะแนนของตนจะถูกแปลงเป็นอำนาจอย่างตรงไปตรงมา
หากยังยอมรับระบบเช่นนี้ การเลือกตั้งก็จะยังเป็นเพียงพิธีกรรมล้างหน้าระบอบเดิมให้ดูสะอาดขึ้นชั่วคราว และทุกครั้งที่ประชาชนหวังจะเปลี่ยนประเทศผ่านคูหาเลือกตั้ง ระบบก็จะมีวิธีเตือนอยู่เสมอว่า การลงคะแนนของท่านมีความหมายได้เพียงเท่าที่โครงสร้างอำนาจอนุญาตเท่านั้น
บทสรุป
ความสกปรกของการเลือกตั้งไทยจึงไม่ได้อยู่เพียงที่การทุจริตเชิงพฤติกรรม หากแต่อยู่ที่การจัดวางเชิงโครงสร้างซึ่งทำให้ผลเลือกตั้งสามารถถูกกรอง บิด หรือชะลอได้โดยสถาบันที่ไม่ได้ยึดโยงกับประชาชนอย่างเต็มที่ และเหตุที่รัฐบาลยังถูกดึงดันจัดตั้งได้ ทั้งที่คดีความสำคัญยังค้างอยู่ในมือศาลรัฐธรรมนูญ ก็เพราะในภาคปฏิบัติของการเมืองไทย การสถาปนาอำนาจมักมาก่อนการชำระความชอบธรรม
พูดให้ถึงแก่นที่สุด การเมืองไทยในหลายห้วงเวลาไม่ได้ถามก่อนว่า “ถูกต้องหรือไม่” แต่ถามก่อนว่า “ใครจะครองอำนาจได้ต่อเนื่อง” เมื่อคำถามหลักของระบบเป็นเช่นนี้ การเลือกตั้งที่มีข้อกังขาจึงยังถูกพาไปสู่รัฐบาลได้ และคดีที่ยังไม่สิ้นสุดก็ไม่จำเป็นต้องหยุดการแบ่งสรรอำนาจ ขอเพียงยังไม่มีใครสั่งให้หยุด เกมก็เดินต่อไป
ดังนั้น หากประชาชนไทยต้องการประชาธิปไตยจริง ปัญหาไม่ได้มีเพียงการเรียกร้องให้การเลือกตั้ง “สุจริต” มากขึ้น แต่ต้องเรียกร้องให้ผลของการเลือกตั้งมีความหมายจริงในเชิงอำนาจด้วย เพราะตราบใดที่ผลเลือกตั้งยังถูกแก้ไขได้ด้วยกลไกเหนือประชาชน ประชาธิปไตยไทยก็จะยังเป็นเพียงฉากหน้า ส่วนฉากหลังยังคงเป็นระบอบจัดการผลลัพธ์อยู่เช่นเดิม
เชิงอรรถและแหล่งอ้างอิง
[1] Human Rights Watch. รายงานปี 2024 ระบุว่าการเลือกตั้งไทยปี 2023 ดำเนินไปภายใต้กรอบกฎหมายและรัฐธรรมนูญที่บกพร่องและไม่เป็นธรรม และวุฒิสภาที่แต่งตั้งโดยคณะรัฐประหารมีบทบาทขัดขวางพรรคก้าวไกลจากการจัดตั้งรัฐบาล
[2] Reuters, 15 พฤษภาคม 2023. รายงานว่าพรรคก้าวไกลประกาศมีเสียงเพียงพอจะจัดตั้งรัฐบาล แต่ยังติดเงื่อนไขจากวุฒิสภาที่แต่งตั้งโดยทหารและมีสิทธิร่วมโหวตนายกรัฐมนตรี
[3] Reuters, 17 พฤษภาคม 2023. รายงานว่าแม้พรรคที่ชนะเลือกตั้งและพรรคร่วมจะรวมได้ 311 ที่นั่ง แต่ไทยยังมีวุฒิสภา 250 คนซึ่งไม่ได้มาจากการเลือกตั้งและร่วมโหวตนายกฯ ทำให้เส้นทางสู่รัฐบาลไม่เป็นไปตามหลักเสียงข้างมากโดยตรง
[4] Reuters, 21 กรกฎาคม 2023. รายงานว่าพรรคที่ชนะเลือกตั้งต้องหลีกทางให้พรรคอันดับรองพยายามจัดตั้งรัฐบาล หลังผู้ถูกเสนอชื่อเป็นนายกฯ ถูกวุฒิสภาที่หนุนโดยกองทัพขัดขวางถึงสองครั้ง
[5] Reuters, 14 สิงหาคม 2024. รายงานว่าศาลรัฐธรรมนูญปลดนายกรัฐมนตรีเศรษฐา ทวีสิน และชี้ว่านี่เป็นนายกฯ คนที่สี่ในรอบ 16 ปีที่ถูกถอดโดยศาลเดียวกัน สะท้อนบทบาทศูนย์กลางของตุลาการในวิกฤตการเมืองไทย
[6] Reuters, สิงหาคม 2024 และไทม์ไลน์การเมืองไทยต้นปี 2026. รายงานว่าศาลรัฐธรรมนูญมีคำสั่งยุบพรรคก้าวไกล ซึ่งเป็นพรรคชนะเลือกตั้งปี 2023 ก่อนจะมีคำวินิจฉัยปลดนายกฯ เศรษฐาในเวลาถัดมา
[7] Reuters, 18 มีนาคม 2026. ศาลรัฐธรรมนูญรับคำร้องเกี่ยวกับความชอบด้วยกฎหมายของบัตรเลือกตั้ง แต่ไม่ได้สั่งระงับการโหวตนายกฯ ของรัฐสภา ทำให้กระบวนการจัดตั้งรัฐบาลเดินหน้าต่อ
[8] Reuters, 14 มีนาคม 2026. รายงานว่ามีข้อร้องเรียน 21 กรณีเกี่ยวกับบาร์โค้ดและคิวอาร์โค้ดบนบัตรเลือกตั้งที่อาจกระทบหลักการลงคะแนนลับ แต่พรรคร่วมรัฐบาลยังเดินหน้าจัดตั้งรัฐบาลและเตรียมโหวตนายกฯ ตามกำหนด
ข้อเท็จจริงหลักที่รองรับบทความนี้มาจาก Reuters และ Human Rights Watch ตามที่อ้างไว้ข้างต้น โดยเฉพาะเรื่องบทบาทของวุฒิสภาที่แต่งตั้งหลังรัฐประหาร 2014, การสกัดพรรคชนะเลือกตั้งปี 2023, การยุบพรรคก้าวไกลและปลดนายกฯ เศรษฐาในปี 2024, ตลอดจนกรณีศาลรับคำร้องเรื่องบัตรเลือกตั้งในเดือนมีนาคม 2026 แต่ไม่สั่งหยุดกระบวนการจัดตั้งรัฐบาล
