ทำไมระบอบอำนาจดั้งเดิมจึงเลือก “เสถียรภาพ” มากกว่า “ความเปลี่ยนแปลง”?

ทำไมกลุ่มอำนาจดั้งเดิมในไทยและหลายประเทศทั่วโลก จึงยอมรับนายกแบบประยุทธ์ อนุทิน หรือแม้แต่ “คนกลาง” ที่ไร้สีสัน แต่กลับกลัวและต่อต้านผู้นำที่เก่งจริง มีวิสัยทัศน์ และพร้อมเปลี่ยนกติกา อย่างทักษิณ ชินวัตร หรือพิธา ลิ้มเจริญรัตน์?

ทำไมผู้นำที่ “เงียบ ขรึม ควบคุมได้” จึงถูกมองว่า “ปลอดภัย” มากกว่าผู้นำที่ “ฉลาด กล้า และทันโลก”?

คำถามเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องส่วนตัวหรือเรื่องอารมณ์ แต่เป็นเรื่องโครงสร้างอำนาจที่เกิดขึ้นซ้ำ ๆ ทั่วโลก ตั้งแต่ลาตินอเมริกา แอฟริกา เอเชีย ไปจนถึงยุโรปตะวันออก

และเพื่อเข้าใจมัน เราต้องมองแบบเย็น ๆ ไม่ใช่แบบโกรธ

1. เสถียรภาพสำคัญต่อ “โครงสร้างอำนาจ” มากกว่าการเปลี่ยนแปลง

สถาบันดั้งเดิมและเครือข่ายชนชั้นนำมีภารกิจเดียวที่สำคัญที่สุดคือ รักษาความต่อเนื่องของตัวเอง

ความเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว = ความเสี่ยงสูงต่อ

• โครงสร้างอำนาจเก่า
• ระบบเศรษฐกิจที่ผูกโยงกับอำนาจ
• ความมั่นคงของสถาบันหลัก
• ความสัมพันธ์ระหว่าง “คนในวง”

ดังนั้นผู้นำแบบอนุรักษ์นิยมจึงถูกเลือกเพราะ:

• ✓ คาดการณ์ได้
• ✓ เจรจาได้
• ✓ ควบคุมได้
• ✓ ไม่สั่นคลอน “บ้านเก่า”

ในไทย เราจึงเห็นภาพชัดเจน: ชนชั้นนำยอมรับ “ประยุทธ์” ที่มาจากรัฐประหาร 8 ปี ยอมรับ “อนุทิน” ที่เป็นตัวแทนทุนเก่าและข้าราชการ แต่กลับไม่ยอม “ทักษิณ” ที่เปลี่ยนโครงสร้างเศรษฐกิจครั้งใหญ่ และยิ่งไม่ยอม “พิธา” ที่พูดถึงการปฏิรูปสถาบัน ภาษีที่ดิน และกติกาใหม่

เพราะคนแรก ๆ “รักษา” ได้ คนหลัง ๆ “เปลี่ยน” จริง

2. ความกลัวความไม่แน่นอน (Fear of Uncertainty)

การเปลี่ยนแปลงไม่ใช่แค่เปลี่ยนนโยบาย แต่คือการเปลี่ยน “สมดุลอำนาจ” ที่สะสมมานานหลายทศวรรษ

สิ่งที่ชนชั้นนำกลัวที่สุดคือ

• การเปิดโปงผลประโยชน์ที่ซ่อนอยู่
• การตรวจสอบอำนาจที่ไม่เคยถูกแตะต้อง
• การกระจายอำนาจที่ควบคุมไม่ได้
• มวลชนที่ตื่นรู้และเคลื่อนไหวเอง

พวกเขาจึงเลือก “ความเสี่ยงต่ำ” แทน “ความหวังสูง” นี่คือเหตุผลที่แท้จริง ไม่ใช่เรื่อง “เกลียดทักษิณ” หรือ “กลัวพิธา” แต่คือกลัวระบบเก่าจะพัง

3. เหตุใดทหารจึงถูกมองว่าเป็น “ผู้รักษาระเบียบ”

ในหลายประเทศ รวมถึงไทย กองทัพถูกสร้างขึ้นมาให้เป็น “เสาหลักสุดท้ายของรัฐ”

เมื่อการเมืองขัดแย้งรุนแรง ชนชั้นนำจะหันไปหาทหารทันที เพราะ

• มีวินัยชัดเจน
• มีโครงสร้างคำสั่งเด็ดขาด
• สามารถ “ปิดเกม” ได้เร็ว

ในไทย เราจึงเห็นรัฐประหารซ้ำแล้วซ้ำเล่า ถูกบรรยายว่า “จำเป็นเพื่อความสงบ” แม้จะแก้ปัญหาแค่ระยะสั้น แต่สร้างความเปราะบางระยะยาว

4. ทำไมรัฐธรรมนูญจึงถูกออกแบบมาเพื่อ “ควบคุมประชาชน”?

รัฐธรรมนูญไทยหลายฉบับ (โดยเฉพาะ 2550 และ 2560) ไม่ได้ถูกเขียนเพื่อให้ประชาชนเป็นเจ้าแห่งอำนาจ แต่ถูกเขียนเพื่อ

• ป้องกันการเปลี่ยนแปลงฉับพลัน
• ควบคุมความขัดแย้ง
• รักษาบทบาทของสถาบันดั้งเดิม
• ป้องกัน “เผด็จการของเสียงข้างมาก”

ผลคือ รัฐธรรมนูญกลายเป็น “กรงทอง” ที่ให้ประชาชนเลือกได้… แต่เลือกได้แค่คนที่ระบบยอมรับ

5. จิตสำนึกแบบอำนาจนิยมไม่ได้อยู่แค่ในชนชั้นนำ

ความจริงที่เจ็บปวดแต่ต้องพูดคือ จิตสำนึกแบบ “อยากได้ผู้นำเข้มแข็ง” อยู่ทั่วทั้งสังคม

ประชาชนจำนวนไม่น้อยยังต้องการ

• ผู้นำที่ “สั่งได้” มากกว่าที่ “คุยได้”
• ความสงบมากกว่าการถกเถียง
• ความมั่นคงมากกว่าสิทธิเสรีภาพ

นี่ไม่ใช่ความโง่ของประชาชน แต่เป็นผลผลิตของประวัติศาสตร์ การศึกษา และสื่อมวลชนมานานหลายสิบปี

6. รูปแบบเดียวกันในประวัติศาสตร์โลก

รูปแบบนี้เกิดซ้ำในทุกทวีป

• ลาตินอเมริกา: ชนชั้นนำสนับสนุนเผด็จการทหาร
• ฟิลิปปินส์: ยอมมาร์กอส ยอมดูเตอร์เต้ แต่ไม่ยอมคนที่แท้จริงปฏิรูป
• ไทย: ยอมประยุทธ์ ยอมอนุทิน แต่ไม่ยอมทักษิณ-พิธา

จนกระทั่งประชาชนตื่นรู้พอ และชนชั้นนำยอมปรับตัว ระบอบใหม่จึงเกิดขึ้นโดยไม่ต้องนองเลือด

7. สัญญาณที่บ่งบอกว่าสังคมกำลังเปลี่ยน

เมื่อประชาชนเริ่ม

• ตั้งคำถามถึงโครงสร้างอำนาจ
• อ่านรัฐธรรมนูญ
• เรียกร้องความโปร่งใส
• ต้องการความเสมอภาคทางกฎหมาย
• มองตัวเองเป็น “พลเมือง” ไม่ใช่ “ขี้ข้า”

นั่นไม่ใช่ภัยคุกคาม แต่คือสัญญาณว่าสังคมไทยกำลังเติบโตขึ้น

8. ทางออกที่หลีกเลี่ยงการเผชิญหน้า

ประวัติศาสตร์สอนเราว่า การปะทะรุนแรงเกิดขึ้นเมื่อ

• ผู้มีอำนาจปฏิเสธการเปลี่ยนแปลงโดยสิ้นเชิง
• ประชาชนหมดศรัทธาในสถาบันทุกอย่าง
• ช่องทางสันติถูกปิดหมด

แต่การแตกหักสามารถหลีกเลี่ยงได้ หาก

• ✓ ผู้ถืออำนาจยอมปรับตัว
• ✓ ประชาชนยึดมั่นสันติวิธี
• ✓ สถาบันเปิดพื้นที่ให้เรียนรู้ร่วมกัน
• ✓ กติกาสามารถพัฒนาได้ตามกาลเวลา

บทสรุป: การตื่นรู้ต้องไม่กลายเป็นความเกลียดชัง

การเข้าใจโครงสร้างอำนาจ ไม่ได้หมายถึงการเกลียดผู้มีอำนาจ

และการรักษาเสถียรภาพ ไม่ควรหมายถึงการหยุดยั้งการเติบโตของประชาชน

สังคมที่ยั่งยืนจริง ๆ ไม่ใช่สังคมที่ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งชนะขาดลอย แต่คือสังคมที่ทั้งสองฝ่ายเรียนรู้ที่จะอยู่ร่วมกัน ภายใต้กติกาที่ทุกคนรู้สึกว่า “ยุติธรรม”

เมื่อประชาชนรู้เท่าทัน… และผู้ถืออำนาจรู้ตัว…

ความมั่นคงที่แท้จริง จะไม่เกิดจากการควบคุม แต่เกิดจากความไว้วางใจ

และความไว้วางใจ เกิดจากความยุติธรรมที่ทุกฝ่ายสัมผัสได้จริง