Shield of the Americas
ยุทธศาสตร์ใหม่ของสหรัฐอเมริกาในซีกโลกตะวันตก และความหมายต่อระเบียบโลกยุคใหม่
บทความวิเคราะห์เชิงภูมิรัฐศาสตร์
บทนำ: เมื่อสหรัฐอเมริกากำลังหันกลับมาจัดระเบียบทวีปของตนเอง
ในช่วงหลายทศวรรษที่ผ่านมา โลกเคยเชื่อว่าระบบโลกาภิวัตน์จะทำให้โลกเปิดกว้างมากขึ้น ประเทศต่าง ๆ เชื่อมโยงกันผ่านการค้า การเงิน และเทคโนโลยี จนเส้นแบ่งของภูมิรัฐศาสตร์ดูเหมือนจะลดความสำคัญลง อย่างไรก็ตาม หลังปี 2020 เป็นต้นมา ภูมิทัศน์ของโลกได้เปลี่ยนไปอย่างชัดเจน มหาอำนาจต่าง ๆ เริ่มหันกลับมามองความมั่นคงของภูมิภาคตนเองมากขึ้น
ในบริบทนี้ สหรัฐอเมริกาเริ่มฟื้นแนวคิดทางภูมิรัฐศาสตร์ที่เก่าแก่ที่สุดแนวคิดหนึ่งของตน นั่นคือความเชื่อว่าซีกโลกตะวันตกควรเป็นพื้นที่ที่ปลอดภัยจากการแทรกแซงของมหาอำนาจภายนอก แนวคิดดังกล่าวมีรากฐานมาจากหลักการที่เรียกว่า Monroe Doctrine ซึ่งประกาศครั้งแรกในปี ค.ศ.1823
การประชุมที่เรียกว่า Shield of the Americas Summit ซึ่งมีรัฐมนตรีต่างประเทศ Marco Rubio และรัฐมนตรีความมั่นคงมาตุภูมิ Kristi Noem เข้าร่วม จึงไม่ได้เป็นเพียงเวทีหารือทางการทูตธรรมดา หากแต่เป็นสัญญาณว่ารัฐบาลสหรัฐกำลังสร้างกรอบความร่วมมือใหม่เพื่อจัดระเบียบความมั่นคงของทวีปอเมริกาในศตวรรษที่ 21
Shield of the Americas คืออะไร
Shield of the Americas สามารถเข้าใจได้ว่าเป็นกรอบความร่วมมือด้านความมั่นคง เศรษฐกิจ และการควบคุมชายแดนของประเทศในซีกโลกตะวันตก ภายใต้การนำของสหรัฐอเมริกา เป้าหมายของกรอบความร่วมมือนี้ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการประชุมหรือการออกแถลงการณ์ หากแต่เป็นความพยายามสร้างระบบความร่วมมือที่สามารถดำเนินการจริงได้ในหลายมิติ
ประการแรก โครงการนี้มุ่งเน้นการเสริมสร้างความสามารถของประเทศในลาตินอเมริกาในการปกป้องอธิปไตยของตนเอง โดยเฉพาะการต่อสู้กับเครือข่ายอาชญากรรมข้ามชาติ เช่น คาร์เทลยาเสพติด ซึ่งในช่วงหลังสหรัฐอเมริกาได้เริ่มกำหนดให้บางกลุ่มเป็นองค์กรก่อการร้ายต่างชาติ การกำหนดสถานะเช่นนี้ทำให้สหรัฐสามารถใช้เครื่องมือด้านข่าวกรอง การเงิน และการทหารเพื่อจัดการกับองค์กรเหล่านี้ได้อย่างเข้มข้นยิ่งขึ้น
ประการที่สอง โครงการนี้มีเป้าหมายควบคุมปัญหาการอพยพผิดกฎหมาย ซึ่งเป็นประเด็นการเมืองสำคัญภายในสหรัฐอเมริกา แนวคิดของโครงการไม่ได้มองการควบคุมชายแดนเฉพาะที่พรมแดนสหรัฐเท่านั้น แต่พยายามสร้างความร่วมมือกับประเทศต้นทางและประเทศทางผ่าน เพื่อจัดการกับปัญหาตั้งแต่ต้นทางของกระบวนการอพยพ
ประการที่สาม โครงการนี้มุ่งสร้างความร่วมมือทางเศรษฐกิจระหว่างประเทศในซีกโลกตะวันตก เพื่อส่งเสริมความมั่งคั่งร่วมกัน และลดการพึ่งพาอิทธิพลของมหาอำนาจภายนอก โดยเฉพาะจีน ซึ่งในช่วงสองทศวรรษที่ผ่านมาได้ขยายการลงทุนในลาตินอเมริกาอย่างรวดเร็วผ่านโครงการโครงสร้างพื้นฐาน พลังงาน และเหมืองแร่
การกลับมาของ Monroe Doctrine ในศตวรรษที่ 21
เพื่อเข้าใจความหมายเชิงยุทธศาสตร์ของ Shield of the Americas อย่างแท้จริง จำเป็นต้องมองย้อนกลับไปยังแนวคิดพื้นฐานของนโยบายต่างประเทศสหรัฐอเมริกา Monroe Doctrine ซึ่งประกาศโดยประธานาธิบดี James Monroe ในปี 1823 มีสาระสำคัญว่า มหาอำนาจยุโรปไม่ควรเข้ามาแทรกแซงในซีกโลกตะวันตก
ตลอดสองศตวรรษที่ผ่านมา หลักการนี้ได้ถูกตีความและปรับใช้ในหลายรูปแบบ แต่สาระสำคัญยังคงเดิม นั่นคือสหรัฐอเมริกามองว่าความมั่นคงของทวีปอเมริกาเป็นผลประโยชน์ยุทธศาสตร์ขั้นพื้นฐานของตน
ในศตวรรษที่ 21 การแข่งขันของมหาอำนาจระหว่างสหรัฐ จีน และรัสเซีย ทำให้แนวคิดนี้กลับมามีความสำคัญอีกครั้ง การขยายตัวของจีนในลาตินอเมริกา โดยเฉพาะการลงทุนในท่าเรือ โครงสร้างพื้นฐาน และทรัพยากรธรรมชาติ ทำให้สหรัฐเริ่มกังวลว่าภูมิภาคนี้อาจกลายเป็นพื้นที่แข่งขันทางยุทธศาสตร์
Shield of the Americas จึงสามารถมองได้ว่าเป็น Monroe Doctrine เวอร์ชันใหม่ ที่ปรับให้สอดคล้องกับโลกยุคปัจจุบัน
ความเชื่อมโยงกับแนวคิด America First ของทรัมพ์
แม้ว่าการประชุม Shield of the Americas จะเกิดขึ้นในบริบทของรัฐบาลหลายชุด แต่แนวคิดพื้นฐานของโครงการสอดคล้องอย่างมากกับวิสัยทัศน์ทางภูมิรัฐศาสตร์ของ Donald Trump ซึ่งมองว่าสหรัฐอเมริกาควรสร้างฐานอำนาจที่มั่นคงในภูมิภาคของตนก่อนที่จะเข้าไปมีบทบาทในเวทีโลก
แนวคิดดังกล่าวสะท้อนความเชื่อว่าความมั่นคงของสหรัฐไม่ได้ขึ้นอยู่กับการกระจายกำลังทั่วโลกเท่านั้น แต่ขึ้นอยู่กับความมั่นคงของภูมิภาคโดยรอบด้วย หากทวีปอเมริกามีเสถียรภาพและความร่วมมือทางเศรษฐกิจที่แข็งแกร่ง สหรัฐก็จะมีฐานอำนาจที่มั่นคงที่สุดในระบบโลก
ในมุมมองนี้ Shield of the Americas จึงเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการสร้าง “กลุ่มภูมิภาคของทวีปอเมริกา” ที่มีความร่วมมือทั้งด้านความมั่นคง เศรษฐกิจ และการควบคุมชายแดน
แล้วประเทศไทยควรกังวลหรือไม่
สำหรับประเทศอย่างประเทศไทย การเปลี่ยนแปลงเชิงยุทธศาสตร์ในซีกโลกตะวันตกไม่ได้หมายความว่าจะส่งผลกระทบโดยตรงต่อเศรษฐกิจหรือความมั่นคงในระยะสั้น อย่างไรก็ตาม การเคลื่อนไหวของสหรัฐสะท้อนแนวโน้มที่สำคัญของโลก นั่นคือการกลับมาของการจัดระเบียบภูมิภาค
โลกอาจกำลังเคลื่อนจากยุคโลกาภิวัตน์แบบเปิด ไปสู่ยุคที่มหาอำนาจสร้างเครือข่ายพันธมิตรในภูมิภาคของตนมากขึ้น แนวโน้มเช่นนี้อาจทำให้โลกแบ่งออกเป็นกลุ่มภูมิรัฐศาสตร์หลายกลุ่ม ซึ่งแต่ละกลุ่มมีระบบเศรษฐกิจและความมั่นคงที่เชื่อมโยงกันอย่างใกล้ชิด
สำหรับไทย สิ่งสำคัญจึงไม่ใช่การตื่นตระหนกต่อการเปลี่ยนแปลงของมหาอำนาจ แต่คือการเข้าใจพลวัตของโลกอย่างลึกซึ้ง และวางยุทธศาสตร์ระยะยาวที่สามารถรักษาความสมดุลระหว่างมหาอำนาจต่าง ๆ ได้
บทสรุป
Shield of the Americas เป็นมากกว่าความร่วมมือด้านความมั่นคงระดับภูมิภาค หากแต่เป็นสัญญาณของการเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างในระบบโลก สหรัฐอเมริกากำลังพยายามสร้างระบบความร่วมมือในซีกโลกตะวันตกเพื่อเสริมความมั่นคงของภูมิภาค ควบคุมปัญหาอาชญากรรมข้ามชาติ และจำกัดอิทธิพลของมหาอำนาจคู่แข่ง
ในภาพใหญ่ของภูมิรัฐศาสตร์โลก ความเคลื่อนไหวนี้สะท้อนความจริงสำคัญประการหนึ่ง นั่นคือโลกกำลังเข้าสู่ยุคที่มหาอำนาจจัดระเบียบภูมิภาคของตนใหม่อีกครั้ง และการเปลี่ยนแปลงดังกล่าวจะมีผลต่อโครงสร้างของระบบโลกในศตวรรษที่ 21 อย่างลึกซึ้ง
